Ücretine haciz konulduğunu çoğu borçlu, bordrodaki kesintiyi görünce öğrenir. Oysa İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde bu sonuca giden zincir çok daha önce başlamıştır: takip talebi, ödeme emri, tebligat ve itiraz süresinin geçmesi. Bu nedenle maaş haczine karşı yapılacak işin ne olduğu, zincirin hangi halkasında durulduğuna göre değişir.
İtiraz mı Şikâyet mi
İki kavram uygulamada sıkça karıştırılır. Borcun kendisine, miktarına ya da imzaya yönelik karşı çıkış, ödeme emrine itirazdır ve genel haciz yolunda ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi günlük süreye tabidir. Buna karşılık haczin uygulanma biçimindeki hukuka aykırılıklar, örneğin haczedilemez bir gelirin haczedilmesi ya da kesinti oranının yanlış hesaplanması, icra mahkemesine şikâyet konusudur. Yanlış yolun seçilmesi, esasa girilmeden ret sonucunu doğurur.
Kesinti Oranı ve Öncelik Sırası
Ücret ve maaşların tamamı haczedilemez; kanun, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı koruyarak sınırlı bir oranda haciz imkânı tanır ve bu oran kural olarak ücretin dörtte birinden az olamaz. Nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulanır ve nafaka alacağı diğer alacaklara göre önceliklidir. Aynı ücret üzerinde birden fazla haciz varsa sıraya girme kuralı işler; bu sıranın doğru uygulanıp uygulanmadığı işveren yazışmalarından denetlenmelidir.
İşverenden ve Dosyadan Alınacak Belgeler
- İcra dosyasının güncel hesap dökümü ve haciz ihbarnamesinin tarihi
- Ödeme emrinin tebliğ belgesi ve tebligatın hangi adrese yapıldığı
- Son aylara ait bordrolar ve kesinti tutarlarının ay ay dökümü
- Ücretin hangi kalemlerden oluştuğunu gösteren belge; yol ve yemek gibi kalemlerin ayrıştırılması
- Nafaka ödemesi varsa buna ilişkin mahkeme kararı ve ödeme kayıtları
- Varsa asgari geçim düzeyine ilişkin özel durumu gösteren belgeler
Tebligat Sorunu Fark Edildiğinde
Ödeme emrinin usulüne aykırı tebliğ edildiği düşünülüyorsa, bunun ayrı bir yolla ileri sürülmesi gerekir. Bu iddianın dayanağı tahmin değil belgedir: tebligat parçasının üzerindeki adres, şerh ve imza incelenmeli, o tarihte başka bir adreste ikamet edildiğini gösteren kayıtlar toplanmalıdır. Sadece haberim yoktu beyanıyla ilerleyen talepler, belge sunulmadığında sonuç vermez.
Değerlendirme
Bu açıklamalar genel bilgilendirme içindir; takibin türü, alacağın niteliği ve dosyadaki tarihler izlenecek yolu değiştirir. Maaş kesintisiyle karşılaşıldığında dosyanın tarihleriyle birlikte bir hukukçuya gösterilmesi, kısa süreleri kaçırmamak açısından önemlidir.