İcra takibinde borçlunun elindeki en etkili araç, doğru zamanda ve doğru içerikle yapılan itirazdır. Ancak itirazın kapsamı yanlış belirlendiğinde, borçlu farkında olmadan aleyhine sonuç doğuran bir beyanda bulunabilir. Bu rehber, İİK ve HMK çerçevesinde itiraz ile mal beyanı yükümlülüğünü belge ve ispat düzeni açısından inceler.
İtirazın Kapsamını Doğru Belirlemek
Kambiyo senedine dayalı takipte imzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur. İmza inkar edilmediğinde senedin borçluya ait olduğu tartışmasız hale gelir ve savunma yalnızca ödeme veya borcun doğmadığı iddiasına daralır. Buna karşılık dayanaksız imza inkarı da ayrı bir risk taşır. Bu nedenle itiraz metni yazılmadan önce senedin aslı, imza örnekleri ve varsa temel ilişkiye ait belgeler birlikte incelenmelidir.
Mal Beyanının Doğruluğu
Mal beyanı, borçlunun malvarlığını ve gelirini bildirmesidir. Beyanın eksik veya gerçeğe aykırı yapılması, takibin seyri dışında ayrı bir sorumluluk doğurur. Beyan hazırlanırken şu ayrım korunmalıdır:
- Mülkiyeti borçluya ait olan taşınır ve taşınmazlar.
- Üçüncü kişi elinde bulunan fakat borçluya ait olan haklar.
- Düzenli gelir kalemleri ve bunların dayanağı.
- Haczi kabil olmayan malvarlığı unsurlarına ilişkin açıklama.
İtirazın Kaldırılması Aşamasında Belge Rejimi
İtirazın icra mahkemesinde kaldırılması aşaması, dar yetkili ve belgeye dayalı bir incelemedir. Bu aşamada tanık dinlenmesi gibi geniş ispat araçlarına kural olarak yer verilmez. Dolayısıyla ödeme savunması, banka dekontu, makbuz veya karşı tarafın açık kabulünü içeren yazılı bir belgeyle desteklenmelidir. Belgesi olmayan savunma, genel mahkemede açılacak dava yoluna kalır.
Tebligat Zincirinin Denetimi
Takibin en kırılgan halkası tebligattır. Ödeme emrinin usulüne aykırı tebliğ edilmesi, sürenin işlemeye başlamamasına yol açabilir. Tebligatın hangi adrese, kime ve hangi şerhle yapıldığı, mazbatadaki açıklamalarla birlikte incelenmelidir. Adres kaydı ile mazbata arasındaki uyumsuzluk fark edildiğinde, öğrenme tarihi esas alınarak gecikmeksizin hareket edilmesi gerekir.
Dosyanın Bütün Olarak Taranması
Takip talebindeki alacak kalemleri, işlemiş faiz hesabı, vekalet ücreti ve masraf kalemleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Talep edilmemiş bir kalemin dosyaya sonradan eklenmesi ya da hesaplama hatası, itiraz veya şikayet konusu yapılabilir. Şikayet ile itirazın farklı süre ve mercilere tabi olduğu unutulmamalıdır.
Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. İcra dosyalarında süreler kısa işlediğinden, ödeme emri elinize ulaştığında belgelerle birlikte hızla hukuki değerlendirme yaptırmanız yararınıza olur.