İş hukukunda dava şartı olarak arabuluculuk yaygın bir kural hâline gelmiş olsa da, iş kazasından doğan taleplerin tamamı bu kapsamda değildir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı olarak arabuluculuğun dışında bırakmıştır. Bu ayrımın bilinmemesi, ya gereksiz bir arabuluculuk sürecine ya da usulden ret riskine yol açar.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi
Aynı olaydan doğsa bile taleplerin hukuki niteliği farklıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ücreti gibi işçilik alacakları ile işe iade talepleri dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Buna karşılık kazadan doğan bedensel zarara ilişkin maddi ve manevi tazminat talepleri doğrudan dava yoluyla ileri sürülebilir. Aynı dilekçede her iki grup talep birlikte istenecekse, arabuluculuğa tabi kalemler için son tutanağın dosyaya eklenmesi gerekir.
Kaza Anından İtibaren Yapılacak Bildirimler
- Kaza kolluğa derhal bildirilir ve olay yeri tutanağı düzenlenmesi sağlanır.
- İşveren, 5510 sayılı Kanun uyarınca iş kazasını öngörülen kısa süre içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
- Sağlık kuruluşuna başvuruda olayın iş kazası olduğu kayda geçirilir.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları talep edilir.
- Tanık işçilerin kimlik ve iletişim bilgileri, işten ayrılmadan önce tespit edilir.
Dosyanın Belirleyici İki Raporu
İş kazası tazminatında sonucu belirleyen iki teknik unsur vardır: maluliyet oranı ve kusur dağılımı. Maluliyet, yetkili sağlık kuruluşu raporlarıyla; kusur ise iş güvenliği uzmanı bilirkişi incelemesiyle ortaya konur. İşverenin aldığı önlemler, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, periyodik bakım ve eğitim kayıtları bu incelemenin temel dayanağıdır. Bu belgeler dosyaya sunulmadığında kusur değerlendirmesi işveren aleyhine yorumlanabilir.
Talep Kalemleri ve Hesap Mantığı
- Sürekli iş göremezlik nedeniyle oluşan gelir kaybı
- Geçici iş göremezlik dönemine ilişkin kayıp
- Bakıcı gideri, tedavi ve protez masrafları
- Kaza ölümle sonuçlanmışsa destekten yoksun kalma tazminatı
- Zarar görenin ve yakınlarının manevi tazminat talepleri
Kurum İşlemlerine İtiraz
Sosyal Güvenlik Kurumunun olayı iş kazası saymaması ya da maluliyet oranını farklı belirlemesi hâlinde, tespit ve itiraz davaları gündeme gelir. Bu davalar da dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır ve Kurumun ödediği gelirlerin işverene rücu edilmesi süreciyle birlikte bütüncül biçimde planlanmalıdır. 4857 sayılı Kanun kapsamındaki iş sözleşmesinin feshine ilişkin sonuçlar ise ayrı bir takvimde izlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İş kazası dosyalarında delil kaybı hızlı yaşandığından, kazadan hemen sonra bir hukukçuyla görüşülmesi ispat gücünü doğrudan etkiler.