Mobbing iddiasının hukuki sonuç doğurması, olayın ağırlığından çok sürecin doğru sırayla yürütülmesine bağlıdır. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu alanda birlikte işler; her biri farklı bir talep ve farklı bir takvim üretir.
İddiayı hangi talebe bağlıyorsunuz
Mobbing tek başına bir dava türü değildir; sonuç doğurması için bir talebe bağlanması gerekir. Uygulamada başlıca hatlar şunlardır: iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi ve buna bağlı kıdem tazminatı; feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade; eşit davranma borcuna aykırılık; kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat; sağlık etkisi doğmuşsa 6331 kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali. Hangi hattın seçildiği, işlemeye başlayacak süreyi de belirler.
Takvim: hangi süre neyden işler
Haklı nedenle fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde kullanılmalıdır; bu süre geçtikten sonra yapılan fesih haklı fesih olarak değerlendirilmeyebilir. Feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade sürecinde ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir; arabuluculuk bu tür uyuşmazlıklarda dava şartıdır. Ayrıca süregelen davranışlarda hangi olayın süreyi başlattığı tartışmalı olabileceğinden, olay günlüğü tutulması ispat kadar süre bakımından da değerlidir.
Delil dosyasını erkenden kurmak
- Tarih, saat ve tanık bilgisiyle tutulan olay kaydı
- Kurumsal e-posta, görev değişikliği yazıları ve performans değerlendirmeleri
- İnsan kaynaklarına yapılan yazılı başvurular ve verilen cevaplar
- Vardiya, izin ve fazla çalışma kayıtlarındaki ani değişiklikler
- Sağlık kuruluşu kayıtları ve varsa iş kazası/meslek hastalığı bildirimleri
Kayıt alırken sınıra dikkat etmek gerekir: üçüncü kişilerin haberi olmadan yapılan kayıtların delil değeri tartışmalı olduğu gibi, ayrı bir sorumluluk da doğurabilir. İşyeri sistemlerinden alınan belgelerin ne şekilde temin edildiği de dosyada sorulacaktır.
Usule aykırı işlem riskleri
Arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması, son tutanakta talebin eksik yazılması, davalı işverenin unvanının veya alt işveren ilişkisinin yanlış gösterilmesi ve tanık listesinin süresinde bildirilmemesi, esasen güçlü bir dosyayı dahi zayıflatır. Fesih bildiriminin gerekçesiz yapılması ise işçi lehine bir usul iddiası doğurabileceğinden, karşı tarafın işlemleri de aynı gözle incelenmelidir.
İdari ve sosyal güvenlik boyutu
Yargısal yolun yanında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na şikâyet, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin denetim talebi ve 5510 kapsamındaki hizmet tespiti veya sağlık yardımı süreçleri ayrı hatlar olarak yürütülebilir. Bu hatların birbirini nasıl etkileyeceği baştan planlanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; işyerinin yapısı, fesih tarihi ve iddianın türü süreleri değiştirebilir. Fesih bildirimini aldığınız gün süreler işlemeye başladığından, değerlendirmeyi geciktirmeden yaptırmanız yerinde olur.