İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır; ancak bu kural her uyuşmazlık için geçerli değildir. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu veya kamu düzenine ilişkin tespit istemlerinde izlenecek yol farklıdır. Kapsamın yanlış belirlenmesi, aylar süren bir sürecin usulden ret ile sonuçlanmasına yol açar.
Hangi Uyuşmazlık Arabuluculuğa Tabi
- Tabi olanlar: 4857 sayılı Kanun kapsamındaki kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti gibi işçi ve işveren alacakları ile işe iade istemleri.
- Tabi olmayanlar: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin rücu istemleri.
- Ayrı değerlendirilenler: Hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu, kamu düzenine ilişkin istemler.
Hizmet tespiti davalarında Kuruma davanın ihbar edilmesi zorunludur. Bu ihbarın yapılmaması, kararın sonradan tartışmalı hale gelmesine neden olur. Aynı dilekçede hem işçilik alacağı hem hizmet tespiti isteniyorsa, alacak kalemleri için arabuluculuk şartının yerine getirilmiş olması gerekir.
SGK İşlemlerinde İdari İtiraz Basamağı
5510 sayılı Kanun kapsamında Kurumca tesis edilen işlemlerin bir bölümü için, yargı yoluna gitmeden önce Kuruma itiraz basamağı öngörülmüştür. Prim borcu bildirimleri, idari para cezaları ve tescil işlemleri bu grupta değerlendirilir. İtiraz süresi ve mercii tebliğ edilen belgede gösterilir; belgede yazan süre esas alınmalıdır. İdari itiraz aşaması tamamlanmadan açılan davalar, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilebilir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği idari yaptırımlarında ise itiraz yolu ayrıca düzenlenmiştir.
İşe İade Sürecindeki Zincir
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belirlenir.
- Bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulur.
- Anlaşamama halinde son tutanağın düzenlendiği tarih esas alınır.
- Bu tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- Dava dilekçesine son tutanağın aslı veya onaylı örneği eklenir.
Tutanağın dilekçeye eklenmemesi halinde mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava usulden reddedilir. Bu, uygulamada en çok karşılaşılan usule aykırılıktır.
Arabuluculuk Aşamasının İhmal Edilmemesi Gereken Yönü
Arabuluculuk sürecinde imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliğinde sonuç doğurur. Bu nedenle belgede yer alan kalemlerin tek tek yazılması, hangi alacaktan feragat edildiğinin açıkça belirtilmesi ve ödeme takviminin gösterilmesi gerekir. Genel ibare ile kapatılan anlaşmalar, sonradan açılacak davalarda tartışma yaratır. Kurumun taraf olduğu konularda tarafların anlaşması, sosyal güvenlik haklarını Kurum bakımından bağlayıcı hale getirmez.
Belge ve Takvim Düzeni
Sigortalılık başlangıcı, prim gün sayısı ve kazanç bildirimlerine ilişkin uyuşmazlıklarda hizmet dökümü, işe giriş bildirgesi ve aylık prim hizmet belgeleri kronolojik olarak dizilmelidir. İşyeri kayıtlarına ulaşılamıyorsa, tanık beyanlarının hangi döneme ilişkin olduğu baştan planlanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uyuşmazlığın türü hem arabuluculuk şartını hem görevli mahkemeyi değiştirdiğinden, başvuru yapmadan önce dosyanızın kapsam analizini bir hukukçuyla yapmanız uygun olur.