İşyerinde sistematik baskıya dayanan mobbing iddiaları, tek bir olaya değil süregelen bir davranış örüntüsüne dayanır. Bu nedenle hem ispat hem de usul yönünden özel bir hazırlık gerektirir. 4857 sayılı İş Kanunu ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde, dava öncesi arabuluculuk aşamasının nasıl yürütüldüğü sonucu doğrudan etkiler.
Mobbingin Hukuki Karşılığı
Mobbing, iş sözleşmesinden doğan eşit davranma ve işçiyi gözetme borcunun ihlali olarak değerlendirilir. Somut olayın ağırlığına göre işçiye haklı nedenle fesih imkânı doğabilir; ayrıca manevi tazminat talebi gündeme gelir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, psikososyal risklerin yönetimi bakımından ayrıca dayanak oluşturur. Sigorta ve prim uyuşmazlığı da varsa 5510 sayılı Kanun yönünden ayrı bir hat kurulur.
Arabuluculuk Zorunlu mu
- İşçilik alacakları ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır.
- Manevi tazminat talebi mobbing iddiasına dayanıyorsa, iş ilişkisinden kaynaklandığı ölçüde kapsamda değerlendirilir.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile tespit davaları kapsam dışındadır.
- Kapsamda olduğu hâlde arabulucuya başvurulmadan açılan dava, usulden reddedilir.
Son Tutanağın Kritik Rolü
Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlandığında düzenlenen son tutanak, sonraki davanın çerçevesini belirler. Tutanakta talep konularının tek tek yazılmaması, dava aşamasında o kalem için dava şartının yerine getirilmediği tartışmasını doğurur. Bu nedenle kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve manevi tazminat gibi talepler ayrı ayrı kaydedilmelidir. Ayrıca tutanağın tarihi, dava süresinin başlangıcıdır.
Süre Zinciri
- İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
- Anlaşmazlıkla sonuçlanan görüşmenin son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır.
- Alacak talepleri bakımından zamanaşımı süreleri ayrıca işler; arabuluculuk başvurusu bu süreleri durdurur.
- Haklı nedenle fesih kullanılacaksa, öğrenmeden itibaren işleyen kısa süre gözetilir.
Mobbingin İspatında Dosya Kurgusu
Tek bir olay yerine süreklilik gösteren davranış zinciri ortaya konmalıdır. Görev tanımının haksız daraltılması, izin taleplerinin sistemli reddi, toplantılardan dışlanma, yazışma üslubundaki değişim ve performans değerlendirmesindeki ani düşüş, tarih sırasıyla listelenir. Kurumsal e-posta yazışmaları, görev değişikliği bildirimleri, sağlık raporları ve tanık beyanları birlikte değerlendirildiğinde tablo güçlenir.
Burada aktarılanlar genel bilgi niteliğindedir. İşyerinin yapısı, fesih biçimi ve talep edilen kalemler hem arabuluculuk kapsamını hem de süreleri değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde hukuki değerlendirme alınması önerilir.