Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken enerjinin tamamı çoğu zaman mal paylaşımı ve velayet maddelerine harcanır. Oysa protokol ne kadar özenli yazılırsa yazılsın, dosya görevsiz ya da yetkisiz bir mahkemeye açıldığında tarafların üzerinde uzlaştığı denge aylarca askıda kalır. 4787 sayılı Kanun aile mahkemelerini kurmuş, TMK ve HMK ise hangi yerde dava açılabileceğini düzenlemiştir.
Aile Mahkemesi mi, Asliye Hukuk mu?
Aile mahkemesi bulunan yerlerde boşanma ve fer'îleri bu mahkemenin görevindedir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu ayrım küçük görünür ama protokolde yer alan bazı talepler, örneğin taşınmaz devri veya şirket payına ilişkin düzenlemeler, ayrı bir görev tartışması doğurabilir. Protokolün hangi maddesinin boşanmanın fer'îsi, hangisinin bağımsız bir talep olduğu baştan ayrılmalıdır.
Yetkili Yerin İki Ayrı Ölçütü
TMK, boşanma davasında eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesini ya da eşlerin davadan önce belirli bir süre birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili sayar. Anlaşmalı boşanmada taraflar aynı yönde irade açıkladığı için yetki itirazı beklenmez; ancak duruşmada anlaşma bozulur ve dosya çekişmeliye dönerse, karşı taraf yetkiye itiraz edebilir. Bu ihtimal düşünülerek protokolün başında yetki konusunda ortak beyana yer verilmesi pratik bir önlemdir.
Protokolde Sık Rastlanan Merci Karışıklıkları
- Nafaka artırım ve azaltım taleplerinin ileride hangi mahkemeye götürüleceğinin belirsiz bırakılması
- Mal rejimi tasfiyesinin protokole yazılıp boşanma kesinleşmeden ayrı dava açılması
- Yurt dışında yaşayan eş bakımından tebligat adresinin protokolde gösterilmemesi
- Kişisel ilişki düzenlemesinin infaz edilebilir açıklıkta yazılmaması
Duruşma Öncesi Hazırlık
Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinler ve protokolü uygun bulmazsa değişiklik önerebilir. Bu nedenle protokol metni, hâkimin müdahale etmesi muhtemel noktalar öngörülerek yazılmalıdır. Özellikle çocuğun üstün yararına ilişkin maddelerde soyut ifadeler yerine gün, saat ve teslim yeri gibi uygulanabilir ölçütler tercih edilir.
Anlaşma Bozulursa Ne Olur?
Taraflardan biri duruşmada beyanından dönerse dosya çekişmeli boşanmaya döner ve ispat yükü yeniden şekillenir. Bu aşamada protokolde yer alan karşılıklı ödünler, aleyhe yorumlanabilecek beyanlar hâline gelebilir. Bu yüzden protokol, anlaşma sağlanamaması ihtimali de gözetilerek kaleme alınmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Eşlerin yerleşim yeri, çocuğun durumu ve malvarlığının yapısı görev ve yetki değerlendirmesini değiştirebileceğinden, protokol imzalanmadan önce dosyaya özgü hukuki görüş alınması önerilir.