Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda alacaklı da borçlu da hızlı bir geçici koruma arar. Ancak TTK ve TBK düzeninde geçici korumanın adı, koşulları ve mercii talebin niteliğine göre değişir. Bu rehberin odağı, çek ve senet dosyalarında sık karıştırılan tedbir türleri ile başvuru merciidir.
Para Alacağında Tedbir Değil Haciz İstenir
Uygulamadaki en temel karışıklık şudur: para alacağının güvence altına alınması için istenecek geçici koruma ihtiyati hacizdir; ihtiyati tedbir ise çekişmeli bir şey veya hak üzerinde uyuşmazlığın çözümüne kadar durumu korumaya yarar. Bedelini tahsil etmek isteyen hamil ihtiyati tedbir talep ederse, talep niteliği yönünden reddedilebilir ve kazanılan zaman kaybolur.
Borçlunun Tarafında: Ödeme Yasağı ve Takibe İtiraz
Senedin rızası dışında elden çıktığını ya da bedelsiz kaldığını ileri süren kişi bakımından tablo farklıdır. Zayi veya iptal talepleri ile senedin ödenmemesine yönelik geçici korumalar, ticari nitelikleri gereği asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Buna karşılık başlatılmış bir kambiyo takibine yönelik itirazlar icra mahkemesine yapılır; bu iki yol birbirinin yerine kullanılamaz.
Talep Dilekçesini Güçlendiren Unsurlar
- Senedin aslı, arka yüzü ve ciro zincirini gösteren kopyalar
- Karşılıksız işlemine ilişkin banka şerhi ve hesap özeti
- Temel ilişkiyi gösteren sözleşme, irsaliye, fatura ve yazışmalar
- Borçlunun malvarlığını eritmeye başladığına dair somut emareler
- Teminat konusunda hazırlık: geçici koruma kararları kural olarak teminat karşılığında verilir
Sıralı Kontrol
- Senedin kambiyo vasfı taşıyıp taşımadığı, zorunlu unsurlar üzerinden denetlenir.
- İbraz ve zamanaşımı bakımından takvim çıkarılır; vasfını yitirmiş senette izlenecek yol farklıdır.
- Talebin türü belirlenir: güvence mi, mevcut durumun korunması mı isteniyor.
- Görevli ve yetkili mahkeme, talebin türüne ve tarafların tacir sıfatına göre saptanır.
- Karar alınırsa uygulanması için kanunda öngörülen süreye uyulur; gecikme kararı etkisiz bırakır.
Değerlendirme
Kambiyo senetlerine ilişkin süreçler kısa süreler üzerine kuruludur ve bir aşamada kaçırılan gün, sonraki aşamada telafi edilemez. Burada anlatılanlar genel çerçeveyi verir; senedin türü, ciro durumu ve tarafların sıfatı sonucu belirleyici biçimde etkiler. Senet elinize geçtiğinde ya da takip tebliğ edildiğinde profesyonel değerlendirme almanız yerinde olur.