Kambiyo senetleri, ticari hayatta hızlı tahsil imkânı sağladıkları için tercih edilir; aynı hız, uyuşmazlık çıktığında borçlu aleyhine işler. 6102 sayılı TTK’nın kıymetli evrak hükümleri, TBK’nın temel ilişkiye dair kuralları ve HMK’nın tahkime ilişkin düzenlemeleri bir araya geldiğinde, taraflar çoğu zaman hangi yolun açık olduğunu tartışmadan dilekçe yazmaya başlar. Oysa yol seçimi, sonucu esastan daha çok etkileyebilir.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Etkiler mi
Sözleşmede tahkim şartı bulunması, senedin kendisinden doğan takip yolunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Senet, temel ilişkiden bağımsız nitelik taşır; buna karşılık temel ilişkiye dayanan def’iler ileri sürülüyorsa tahkim şartının kapsamı tartışma konusu olur. Bu nedenle ilk adım, uyuşmazlığın senetten mi yoksa altındaki sözleşme ilişkisinden mi kaynaklandığını netleştirmektir.
İtiraz Yollarının Ayrımı
- İmzaya itiraz: senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası, ayrı bir usule ve incelemeye tabidir.
- Borca itiraz: borcun ödendiği, ertelendiği ya da hiç doğmadığı yönündeki savunmalar bu başlıkta ileri sürülür.
- Senedin unsurlarına ilişkin itiraz: kanunun aradığı zorunlu kayıtların eksikliği, senedin niteliğini değiştirebilir.
- Zamanaşımı savunması: senet türüne göre süreler farklıdır ve ileri sürülme zamanı önemlidir.
Belgenin İspat Gücünü Koruyan Ayrıntılar
- Senedin aslının nerede olduğu ve kimin elinde bulunduğu
- Ciro zincirinin kesintisiz biçimde okunabilmesi
- Teminat amacıyla verildiği iddiasında bunu gösteren yazışma ya da protokol
- Kısmi ödeme yapılmışsa senet üzerine veya ayrı belgeye düşülen kayıt
- Çeklerde bankaca düzenlenen karşılıksızlık şerhi ve ibraz tarihleri
Tahkim Yargılamasında Aynı Belgeyi Kullanmak
Tahkime gidilen dosyalarda hakem heyeti önündeki inceleme, sözleşme ilişkisinin bütünü üzerinden yürür. Bu nedenle senet, tek başına değil sipariş, teslim ve cari hesap kayıtlarıyla birlikte sunulduğunda anlam kazanır. Tahkim yerinin, dilinin ve uygulanacak kuralların sözleşmede belirlenmiş olması, sonradan çıkacak yetki tartışmalarını azaltır. Belirsiz yazılmış bir tahkim şartı, uyuşmazlığın esasından önce tartışılan bir engele dönüşebilir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Senedin türü, ciro geçmişi ve sözleşme metni sonucu değiştirebileceğinden, takip başlatmadan veya itiraz süresi geçmeden önce hukuki görüş alınması uygun olur.