Kambiyo senedine dayanan alacaklarda iki ayrı saat aynı anda işler: senedin kendi hukukundan doğan ibraz ve başvuru süreleri ile yargılamaya girişte aranan usul şartları. Bu iki saatten birini gözden kaçırmak, elinde geçerli bir senet bulunan alacaklının bile talebini zayıflatır. Aşağıda Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde bu iki hattın nasıl birlikte planlanacağı ele alınmaktadır.
Senedin Kendi Takvimi
Çekte ibraz süreleri, çekin düzenlendiği ve ödeneceği yerin aynı ya da farklı olmasına göre değişir. Süresinde ibraz edilmeyen çekte karşılıksızlık işlemi yapılamaz ve hamilin başvuru hakları bakımından sorun doğar. Bonoda ise vade türü belirleyicidir; görüldüğünde ödenecek senetlerde ibraz süresi ayrıca hesaplanır. Kambiyo hukukundan doğan başvuru haklarının kısa zamanaşımı sürelerine tabi olduğu, senedin masaya konduğu ilk gün not edilmelidir.
Ticari Davalarda Arabuluculuk Dava Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık ilamsız veya kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatmak için böyle bir şart aranmaz. Uygulamada karışıklık, takibe itiraz edildikten sonra ortaya çıkar: itirazın iptali davası bir alacak davası niteliğinde olduğundan dava şartına ilişkin değerlendirme yapılmadan dilekçe verilmemelidir.
Takip mi, Dava mı?
- Kambiyo takibi hızlıdır ancak borçlunun itirazı icra mahkemesine yapılır ve inceleme sınırlıdır.
- İtirazın kaldırılması ve itirazın iptali yolları, elinizdeki belgenin niteliğine göre farklı ispat imkânı sunar.
- Menfi tespit riski bulunan dosyalarda teminat ve tedbir kararlarının etkisi önceden hesaplanmalıdır.
- Şirket yetkilisinin imzasının şirketi bağlayıp bağlamadığı, temsil yetkisi kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.
Adım Sıralaması
- Senedin şekil şartları eksiksiz mi, kambiyo vasfı var mı kontrol edilir.
- İbraz ve protesto işlemlerinin süresinde yapılıp yapılmadığı belgelenir.
- Borçlu ve varsa avalistler ile cirantalar için ayrı ayrı başvuru süresi çıkarılır.
- Arabuluculuk dava şartına tabi bir talep kurgulanacaksa başvuru, dava öncesine yerleştirilir.
- Zamanaşımı dolmadan önce kesme sebeplerinin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir.
Karşılıksız Çekte Ceza Ayağı
Karşılıksızlık nedeniyle öngörülen yaptırıma başvurmak için de kanunda belirli bir süre öngörülmüştür ve bu süre alacağın tahsili sürecinden bağımsız işler. İki hattın aynı tabloda izlenmemesi, alacak tahsil edilse bile şikâyet hakkının kullanılamaması ya da tersine, çözülmüş bir uyuşmazlıkta gereksiz süreç yürütülmesi sonucunu doğurur.
Bu rehber genel bilgi sunar; senedin metni, ciro zinciri ve tarafların tacir sıfatı değiştiğinde sonuç da değişir. Senedi ibraz etmeden önce belgeyi bir hukukçuya inceletmek, sonradan giderilemeyecek şekil eksikliklerini önler.