Ticari bir uyuşmazlıkta dilekçenin içeriği kadar, dilekçenin nereye verildiği de sonucu belirler. TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanunun kurduğu düzende ticari davalar için ayrı bir mahkeme yapısı, kimi konularda kesin yetki kuralları ve taraflar arasında kararlaştırılmış yetki ya da tahkim şartları bir arada bulunur. Bu katmanlar birlikte okunmadığında dava, esasa girilmeden görev veya yetki nedeniyle geri döner.
Önce Davanın Ticari Nitelik Taşıyıp Taşımadığı
Bir uyuşmazlığın ticari dava sayılması, yalnızca tarafların tacir olmasına bağlı değildir; kanunda mutlak ticari dava olarak sayılan hâller ile her iki taraf için de ticari işletmeyle ilgili olma ölçütü ayrı ayrı değerlendirilir. Nitelendirme yanlış yapıldığında dosya asliye hukuk ile asliye ticaret mahkemeleri arasında gidip gelir ve aradaki süre zamanaşımı ile hak düşürücü süre tartışmalarını tetikler.
Yetki Sözleşmesinin Sınırları
- Yetki sözleşmesi, ancak kanunun izin verdiği kişiler arasında ve kesin yetkinin bulunmadığı hâllerde geçerlidir.
- Genel işlem koşulu niteliğindeki tek taraflı yetki kayıtları her durumda sonuç doğurmayabilir.
- Şirketin merkezinin bulunduğu yer bazı dava türlerinde kesin yetkiyi belirler; sözleşmeyle değiştirilemez.
- Tahkim şartı varsa mahkemeye açılan dava usulden reddedilir; tahkim itirazının ilk itiraz olarak ileri sürülmesi gerekir.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk maddeleri ayrı bir sayfaya çıkarılır.
- Talebin konusu para alacağı ise dava şartı arabuluculuk basamağı tamamlanır.
- Ticaret sicil kayıtlarından tarafların güncel merkez ve temsil bilgileri alınır.
- İhtar, temerrüt ve teslim tarihleri kronolojik olarak dizilir.
- Karşı tarafın ileri sürebileceği yetki itirazına verilecek cevap baştan hazırlanır.
Şirket İçi Uyuşmazlıklarda Farklı Denge
Genel kurul kararlarının iptali, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu ve ortaklıktan çıkarma gibi başlıklarda yetki kuralı sözleşmeyle serbestçe belirlenemez. Bu tür davalarda süreler de kısadır; kararın alındığı ya da öğrenildiği tarih belgeyle sabitlenmeden dilekçe yazılmamalıdır. Toplantı tutanağı, hazirun cetveli ve varsa muhalefet şerhi bu dosyaların temel belgeleridir.
Yanlış Mahkemeye Açılan Davanın Maliyeti
Görevsizlik ya da yetkisizlik kararı sonrasında dosyanın doğru mahkemeye taşınması için kanunda öngörülen kısa süre içinde başvurulması gerekir. Bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılır; ticari ilişkilerde bu, alacağın tahsil kabiliyetinin fiilen kaybı anlamına gelebilir. Ayrıca yatırılan harç ve gider avansı ile geçen aylar, karşı tarafın malvarlığını yeniden yapılandırmasına zaman tanır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatmaktadır. Sözleşme metniniz, tarafların sıfatı ve uyuşmazlığın konusu sonucu değiştirebileceğinden, dava yolu seçilmeden önce belgelerin bütün hâlinde hukuki incelemeden geçirilmesi yerinde olur.