Online Yatırım Dolandırıcılığı Avukatı

Online yatırım dolandırıcılığı bir suç değildir

"İnternetten yatırım yaptım, param gitti" diye başlayan dosyaların hepsi aynı hukuki rejime tabi değildir. Hangi suç tipinin oluştuğu, size ne satıldığına göre değişir: kaldıraçlı döviz işlemi mi, kripto varlık mı, hisse senedi mi, yoksa bir girişime ortaklık mı? Bu ayrımlar süsleme değildir; farklı ceza aralıkları, farklı soruşturma usulleri ve farklı iade yolları doğurur.

Bu sayfada önce platform tipine göre teşhis tablosunu, sonra her tip için işleyen hukuki mekanizmayı veriyoruz. Teşhisin doğru yapılması, dilekçeyi hangi hükümlere dayandıracağınızı ve hangi makama başvuracağınızı belirler.

Teşhis: size satılan neydi?

Tip 1 — Kaldıraçlı işlem ve türev araç platformları

Döviz paritesi, altın, petrol veya endeks üzerinden kaldıraçlı işlem yaptırıldığı platformlar bu gruba girer. Bu faaliyet, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.39/1 uyarınca izne tabidir; bu hükme göre yatırım hizmetlerinin ve faaliyetlerinin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilebilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur ve bu faaliyetler ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebilir.

Yetkisi olmayan platform bakımından SPK m.109/2 devreye girer: sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Yurt dışı platformları için m.99/4 özel bir hüküm içerir: Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik olarak internet aracılığıyla yurt dışında kaldıraçlı işlem ve kaldıraçlı işlemlerle aynı hükümlere tabi olduğu belirlenen türev araç işlemleri yaptırıldığına ilişkin bilgi edinilmesi hâlinde içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine Kurul tarafından karar verilir.

Tip 2 — Kripto varlık platformları

Burada ceza rejimi farklıdır ve daha ağırdır. SPK m.109/A uyarınca izin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcı olarak faaliyet yürüttüğü tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilerin yetkilileri üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Alt sınır, m.109/2'deki iki yıla karşılık üç yıldır.

m.99/A ayrıca yurt dışı platformları bakımından bir kabul kuralı getirir: yurt dışında yerleşik platformlar tarafından Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyette bulunulması ya da Kurulca yapılacak düzenlemeler kapsamında kripto varlıklara ilişkin yasaklanmış bir faaliyetin Türkiye'de yerleşik kişilere sunulması da izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır. Aynı fıkra, Türkiye'de iş yeri açılması, Türkçe internet sitesi oluşturulması veya doğrudan ya da Türkiye'de yerleşik kişi ya da kurumlar aracılığıyla tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinde bulunulması durumlarından herhangi birinin varlığı hâlinde faaliyetin Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik olduğunun kabul edileceğini belirtir.

Tip 3 — Yatırım tavsiyesi ve portföy yönetimi iddiasıyla para toplayanlar

Sosyal medya üzerinden "portföyünü yönetirim", "sinyal veririm", "analiz satıyorum" biçiminde yürütülen faaliyetler bu gruba girer. SPK m.37/1, bu Kanun kapsamına giren yatırım hizmetleri ve faaliyetleri arasında portföy yöneticiliğini (ç bendi) ve yatırım danışmanlığını (d bendi) açıkça sayar. m.39/1 bu faaliyetlerin ancak yatırım kuruluşları tarafından yerine getirilebileceğini düzenlediğinden, yetkisi olmayan kişinin ücret veya kâr payı karşılığı bu hizmeti sunması izinsiz faaliyet kapsamındadır.

Tip 4 — Girişime ortaklık ve kitle fonlaması iddiasıyla para toplayanlar

"Şu projeye ortak ol, kâr payı al" anlatısı bu gruba girer. SPK m.4/1, diğer kanunların yardım ve bağış toplanmasına ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla kitle fonlaması suretiyle halktan para toplanmasının, Kurulca faaliyet izni verilen kitle fonlama platformları aracılığıyla gerçekleştirileceğini düzenler. m.35/A-2 ise kitle fonlama platformlarının kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Kuruldan izin alınmasının zorunlu olduğunu belirtir.

İzahname tarafında ayrıca SPK m.109/1 vardır: onaylı izahname yayımlama yükümlülüğünü yerine getirmeksizin sermaye piyasası araçlarını halka arz edenler ya da onaylı ihraç belgesi olmaksızın sermaye piyasası araçlarını satanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Her tipte ortak olan suç: nitelikli dolandırıcılık

Platform tipi ne olursa olsun, para hileli davranışla alınmışsa TCK m.158 gündeme gelir. İnternet üzerinden işleyen yapılarda m.158/1-f (bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle) uygulanır. Maddenin birinci fıkrasındaki ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır; (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adlî para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Örgütlü yapılarda ceza artar: m.158/3 uyarınca bu madde ile m.157'deki suçların üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Çağrı merkezi düzeniyle çalışan yapılarda bu fıkra tipik olarak tartışılır.

Kendisini kurum çalışanı gibi tanıtan kişiler bakımından m.158/1-l ayrıca uygulanır: kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle suçun işlenmesi hâli. Hükmün ikinci kısmı sık atlanır; "o bankayla çalışıyoruz" demek de bu bent kapsamındadır.

Usul farkı: Dolandırıcılık bir Sermaye Piyasası Kanunu suçu değildir, bu nedenle savcılık bu yönden doğrudan soruşturma yürütebilir. İzinsiz faaliyet suçlarında ise SPK m.115/1 uyarınca soruşturma yapılması, Kurul tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. İki başvuru bu nedenle paralel yürütülür.

Sık yapılan bir nitelendirme hatası: piyasa dolandırıcılığı

Online yatırım dolandırıcılığı dosyalarında SPK m.107'ye (piyasa dolandırıcılığı) dayanmak yaygın bir eğilimdir, ancak bu her olayda doğru değildir ve dosyaya zarar verebilir.

m.107/1, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanları, emir verenleri, emir iptal edenleri, emir değiştirenleri veya hesap hareketleri gerçekleştirenleri üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırır; bu suçtan verilecek adlî para cezasının miktarı suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz. m.107/2 ise sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanları üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırır.

Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: her iki fıkra da sermaye piyasası aracı kavramına bağlıdır. Tamamen uydurma bir ekran üzerinde, gerçekte hiçbir işlem yapılmayan ve gerçek bir sermaye piyasası aracının söz konusu olmadığı bir kurguda, fiilin m.107 kapsamında nitelendirilmesi tartışmalıdır. Böyle bir olayda doğru nitelendirme kural olarak izinsiz faaliyet (m.109/2 veya m.109/A) ile nitelikli dolandırıcılıktır. Buna karşılık gerçek bir sermaye piyasası aracı hakkında yanıltıcı bilgi yayarak fiyatı veya yatırımcı kararlarını etkileyip menfaat sağlanmışsa m.107/2 doğrudan uygulanır.

m.107/3'teki pişmanlık düzenlemesi de yalnızca birinci fıkradaki suçu işleyen kişi bakımından öngörülmüştür: beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı Hazineye, henüz soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde hakkında cezaya hükmolunmaz; soruşturma evresinde ödediği takdirde verilecek ceza yarısı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde üçte biri oranında indirilir.

İadeyi hangi mekanizmalar sağlar?

Suç tipinin tespiti sorumluluğu belirler; paranın geri gelmesi ise ayrı araçlara bağlıdır.

• Hesabın hızla askıya alınması: CMK m.128/A-1, nitelikli dolandırıcılık (m.158/1-f ve l) dâhil katalog suçların işlendiği hususunda makul şüphe bulunması hâlinde, banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu suçta kullanılan her türlü hesabın kırk sekiz saate kadar askıya alınmasına, ilgili kurum tarafından karar verilebileceğini düzenler. m.128/A-5 uyarınca elkonulan suça konu menfaat, suçtan zarar gören mağdura ait olduğunun anlaşılması hâlinde soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir.
• Kurul'un iade davası: SPK m.99/1, Kurul'u izinsiz sermaye piyasası faaliyet ve işlemlerinin doğurduğu sonuçların iptali ve nakit ya da sermaye piyasası araçlarının hak sahiplerine iadesi için dava açmaya yetkili kılar; süre tespit tarihlerinden itibaren bir yıl ve her hâlde vukuu tarihlerinden itibaren beş yıldır.
• Etkin pişmanlık: TCK m.168/1, dolandırıcılığı da sayarak, suç tamamlandıktan sonra fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarının indirileceğini düzenler. m.168/4, kısmen geri verme veya tazmin hâlinde bu hükümlerin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızasının arandığını belirtir.
• Tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri: TCK m.169, hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık suçlarının işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağını düzenler.

Yatırımcı tazmin mekanizmasının bu dosyalarda kural olarak işlemediğini de belirtmek gerekir. SPK m.84/1, tazmini yatırım kuruluşu tarafından yatırımcı adına saklanan veya yönetilen nakit ödeme veya sermaye piyasası araçlarının teslim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesinden kaynaklanan taleplerle sınırlar; m.84/2 ise yatırım danışmanlığı veya piyasadaki fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararların tazmin kapsamında olmadığını açıkça belirtir. Yetkisiz bir platformda bu mekanizma hiç devreye girmez.

Teşhisi doğru yapmak için toplanacak bilgiler

1. Ürünün adı: Ekranda hangi enstrüman gösteriliyordu? Döviz paritesi, kripto varlık, hisse senedi, endeks mi? Varsa işlem ekstrelerinin tamamı.
2. Para hareketinin zinciri: Her ödeme için tarih, tutar, gönderen hesap, alıcı IBAN veya cüzdan adresi, alıcı ad-unvan, işlem referansı. Alıcının gerçek kişi olması dosyada ayrı bir yön açar.
3. Yetki iddiası: Platform lisans iddiasında bulundu mu, hangi belgeyi gösterdi, bu belge hangi ülkeye ait?
4. Tavsiye veren kişi: Kim yönlendirdi, kendisini nasıl tanıttı, ücret veya kâr payı aldı mı? Bu, Tip 3 teşhisini ve m.158/1-l tartışmasını belirler.
5. Kişi sayısı ve yapı: Kaç farklı kişiyle muhatap oldunuz? Çağrı merkezi düzeni var mıydı? Bu, m.158/3'teki artırım hâllerini ilgilendirir.
6. Çekim engelinin kaydı: Talep tarihi ve reddin gerekçesi; özellikle ek ödeme talepleri.

Zaman neden belirleyici?

Bu dosyalarda iki ayrı saat birlikte işler. Birincisi hukuki sürelerdir: SPK m.99/1'in tespitten bir yıl ve vukuundan beş yıllık süreleri. İkincisi fiilî penceredir: CMK m.128/A'nın askıya alma mekanizması paranın hâlâ ilgili hesapta bulunmasına bağlı olarak anlam taşır ve bu süre kırk sekiz saatle sınırlıdır. Para elden ele geçtikçe ve kripto varlığa dönüştükçe takip güçleşir. Teşhisin ilk günlerde yapılması, bu iki saatin de lehinize işlemesini sağlar.

Dosyanızın hangi tipe girdiğini değerlendirmek için iletişim sayfasındaki kanallardan ulaşabilirsiniz. Suç tipleri için TCK m.158 ve TCK m.168 etkin pişmanlık maddelerini, kripto tarafı için kripto para hukuku, kaldıraçlı işlem tarafı için forex hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.