Oltalama saldırısında kaybedilen paranın geri alınması, çoğu zaman failin yakalanmasından bağımsız bir hukuki soruna dönüşür. Ceza soruşturması sürerken zararın kimden isteneceği ve bu talebin hangi mahkemeye götürüleceği ayrı bir analiz gerektirir. TCK 243-245, 5651 ve KVKK ekseninde hazırlanan bu rehber, phishing mağdurunun tazminat hattına odaklanır.
İki Ayrı Hat: Ceza ve Hukuk
Şikayet üzerine yürütülen soruşturma failin cezalandırılmasını hedefler; paranın iadesi bu sürecin doğal sonucu değildir. Zararın tazmini için hukuk mahkemelerinde ayrı bir dava açmak gerekir. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporları, IP kayıtları ve para hareketi tespitleri hukuk davası için güçlü delil kaynağıdır; bu nedenle iki süreç birbirini beslemek üzere planlanmalıdır. Ceza dosyasının bekletici mesele yapılması talebi de gündeme gelebilir.
Kime Karşı Dava Açılacak?
- Doğrudan fail: tespit edilebilmişse haksız fiil sorumluluğu söz konusudur.
- Banka veya ödeme kuruluşu: güvenlik yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmediği ileri sürülüyorsa sözleşmesel sorumluluk tartışılır.
- Veri sorumlusu konumundaki şirket: kişisel verilerin sızması saldırıyı mümkün kılmışsa KVKK kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali gündeme gelir.
- İçerik ve yer sağlayıcı: 5651 sayılı Kanun çerçevesinde erişimin engellenmesi ve içeriğin kaldırılması talep edilebilir.
Görev: Tüketici, Asliye Hukuk ve Ticaret Ayrımı
Mağdur bireysel müşteri sıfatıyla bir banka veya ödeme kuruluşuna karşı dava açıyorsa uyuşmazlık çoğu zaman tüketici mahkemesinin görev alanına girer. Ticari faaliyet kapsamındaki hesaplardan yapılan işlemlerde ise asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Fail gerçek kişiye yöneltilen haksız fiil davası ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı olayda birden fazla muhataba karşı talep varsa, tek dosyada birleştirme her zaman mümkün olmaz; görev kuralları buna engel olabilir.
Yetki ve Delil Toplama Zamanlaması
Haksız fiilde fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi yetkilidir; sözleşmesel sorumlulukta ise davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri gündeme gelir. Dijital delillerin ömrü kısadır. Sahte sayfanın ekran görüntüsü, gelen mesajın başlık bilgileri, işlem saatleri ve varsa doğrulama kodlarının iletildiği kayıtlar ilk günlerde toplanmazsa sonradan elde edilmesi zorlaşır. Bankadan işlem detaylarının ve alıcı hesap bilgilerinin istenmesi de gecikmeden yapılmalıdır.
Sulh Teklifi ile Dava Arasında Karar
Kurumlar zaman zaman zararın bir kısmını karşılamayı önerir. Bu teklif değerlendirilirken ödenen tutarın yanında, metnin ileride doğabilecek talepleri kapatıp kapatmadığı incelenmelidir. Manevi tazminat ve kişisel veri ihlaline dayalı talepler ayrı hukuki temellere dayandığından, tek kalemli bir mutabakat metninde erimemelidir. Görüşmeler uzarken zamanaşımının işlediği de göz ardı edilmemelidir.
Burada anlatılanlar genel bilgi amaçlıdır. Saldırının teknik biçimi ve hesap hareketleri sorumluluk dağılımını tümüyle değiştirebileceğinden, ilk günlerde bir hukukçuyla birlikte hareket etmeniz sonucu etkiler.