Banka hesabının kullanılamaz hâle gelmesi, çoğu zaman tek bir hukuki işlemden değil, birbirine benzeyen farklı uygulamalardan kaynaklanır. 5411, 5549, sermaye piyasası düzenlemeleri ve TCK ekseninde ilerleyen bu süreçte ilk yapılması gereken, blokenin kaynağını doğru teşhis etmektir; çünkü başvurulacak merci buna göre değişir.
Blokenin Kaynağını Ayırt Etmek
Uygulamada üç farklı durum aynı sonucu doğurur ve birbirine karıştırılır:
- Bankanın kendi risk politikası veya şüpheli işlem değerlendirmesi kapsamında uyguladığı kısıtlama
- Mali suçlarla mücadele mevzuatı çerçevesinde işleme ara verilmesi
- Ceza soruşturması kapsamında hâkim kararına dayanan elkoyma tedbiri
Birinci durumda muhatap bankadır ve idari başvuru ile tüketici veya ticaret hukuku yolu gündeme gelir. Üçüncü durumda ise itirazın muhatabı doğrudan yargı merciidir. Bankadan alınacak yazılı açıklama, hangi kanalın işletileceğini belirleyen ilk belgedir.
Adli Tedbirde İtiraz Yolu
Ceza soruşturması kapsamında verilen elkoyma kararına karşı itiraz, kararı veren sulh ceza hâkimliğine sunulur ve sıradaki hâkimlik tarafından incelenir. Kovuşturma başlamışsa muhatap davayı gören mahkemedir. İtiraz dilekçesinde, hesaptaki paranın suç ile ilgisiz kaynağının gösterilmesi esas tartışmayı oluşturur.
Kaynak İspatı: Dosyanın Belkemiği
Kara para incelemelerinde savunmanın gücü, para hareketinin meşru kaynağının kesintisiz biçimde gösterilebilmesine bağlıdır. Aşağıdaki belgeler kronolojik sırayla derlenmelidir:
- Gelirin doğduğu işleme ait sözleşme, fatura veya satış belgesi
- Vergi beyannameleri ve varsa serbest meslek makbuzları
- Hesaplar arası transferlerin açıklama satırlarıyla dökümü
- Kripto varlık işlemlerinde platform işlem geçmişi ve cüzdan adresleri
- Karşı tarafın kimliğini ve ilişkiyi gösteren yazışmalar
Dolandırıcılık Mağduru Olarak Bloke Yaşayanlar
Hesabına bilgisi dışında para gönderilen kişiler de aynı sonuçla karşılaşabilir. Bu durumda savunma, paranın kimden geldiğinin bilinmediği ve tasarrufta bulunulmadığı yönünde kurulur. İlgili tutarın iadesine yönelik talep, ceza dosyasındaki gelişmelerle uyumlu biçimde zamanlanmalıdır.
Süreci Uzatan Hatalar
Blokenin nedenini öğrenmeden yapılan genel içerikli dilekçeler, hem zaman kaybettirir hem de dosyada tutarsızlık izlenimi doğurur. Aynı şekilde, farklı mercilere aynı anda gönderilen ve birbirinden farklı anlatım içeren başvurular, savunmanın bütünlüğünü zayıflatır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; işlemin dayanağı ve soruşturmanın kapsamı sonucu belirgin biçimde değiştirir. Hesap hareketleri erişilebilir durumdayken kayıtların dökümünü almak ve hukuki değerlendirme yaptırmak, ilerleyen aşamalarda önemli bir avantaj sağlar.