Hesabına bloke konulan kişinin ilk sorusu genellikle nereye başvuracağıdır. Bu sorunun tek bir cevabı yoktur, çünkü blokenin kaynağı değiştikçe başvurulacak mercii de tamamen değişir. Adli bir tedbirle konulan blokeye karşı idari yargıya, idari bir tedbire karşı asliye mahkemesine gidilmesi, yalnızca zaman kaybettirir. Bu rehber 5411, 5549, SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde bir teşhis yöntemi sunar.
Önce Teşhis: Bloke Nereden Geliyor
- Adli kaynaklı: Cumhuriyet başsavcılığının talimatı veya hâkim kararıyla konulan el koyma ya da tedbir. Genellikle bir soruşturma numarasıyla ilişkilidir.
- İdari kaynaklı: şüpheli işlem bildirimi sonrası mevzuat kapsamında işlemin askıya alınması gibi idari nitelikteki tedbirler.
- Kurum kaynaklı: banka veya ödeme kuruluşunun kendi risk politikası, kimlik doğrulama eksikliği ya da sözleşme hükümlerine dayanarak uyguladığı kısıtlama.
- İcra kaynaklı: bir takip dosyasından gönderilen haciz müzekkeresi.
Bu ayrım yapılmadan atılacak her adım yanlış mercie yönelme riski taşır. İlk iş, kuruluştan blokenin dayanağının ve varsa dosya numarasının yazılı olarak sorulmasıdır. Yazılı talep, hem cevabı belgelendirir hem de sonraki başvuruda ek delil oluşturur.
Kaynağa Göre Başvuru Yolu
- Adli tedbirlerde talep, tedbiri veren makama yöneltilir; hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz mercii ve itiraz süresi kararın niteliğine göre belirlenir. Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz bu çerçevede değerlendirilir.
- İdari nitelikteki işlemlerde uyuşmazlık idari yargıya taşınır; İYUK'taki dava açma süresi ve yürütmenin durdurulması talebi birlikte kurgulanır.
- Kurum kaynaklı kısıtlamalarda sözleşmesel ilişki esas alınır; müşteri tüketici sıfatını taşıyorsa tüketici mercileri, ticari faaliyet kapsamındaysa asliye ticaret mahkemesi gündeme gelir.
- İcra kaynaklı hacizlerde şikâyet ve itiraz yolları icra hukuku kuralları içinde işler.
Delil Eksikliğini Kapatan Belgeler
Blokenin haksız olduğunu göstermenin en güçlü yolu, paranın meşru kaynağını izlenebilir biçimde ortaya koymaktır:
- Hesap hareket dökümü ve blokeye konu işlemin dekontu
- İşlemin dayanağı sözleşme, fatura, satış belgesi veya kira/maaş kaydı
- Kripto işlemlerinde platform işlem geçmişi, cüzdan adresleri ve transfer kayıtları
- Kimlik doğrulama süreçlerine ilişkin yazışmalar
- Kuruluşa yapılan başvuru ve alınan cevaplar
Karşı tarafla yapılan mesajlaşmalar, işlemin niteliğini açıklamak bakımından belirleyici olabilir. Bu kayıtların blokenin ilk günlerinde toplanması, cihaz veya hesap erişiminin kısıtlandığı durumlarda geri dönüşü olmayan kayıpları önler.
Paralel Riski Gözden Kaçırmayın
Bloke çoğu zaman devam eden bir soruşturmanın parçasıdır. Hesap sahibinin ifade süreci ile blokeye itiraz süreci birlikte yürütülmeli; birinde verilen beyan diğerinin dayanağıyla çelişmemelidir. Aceleyle yapılan tek taraflı başvurular, savunmanın bütünlüğünü zayıflatabilir.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Blokenin dayanağı ve işlemin geçmişi izlenecek yolu tamamen değiştirebileceğinden, başvuru yapmadan önce dosyanızın ayrıntılı incelenmesi gerekir.