Banka hesabına ya da kripto varlık hesabına erişimin kapanması durumunda ilk yapılması gereken, işlemin hukuki dayanağını doğru tanımlamaktır. Kısıtlamanın kaynağı bankanın kendi risk politikası mı, idari bir tedbir mi, yoksa bir ceza soruşturması kapsamındaki koruma tedbiri mi? Cevap değiştikçe başvurulacak makam ve hazırlanacak delil paketi de değişir. Bu rehber ayrımı ve paketleme yöntemini ele alır.
Kısıtlamanın Kaynağını Tespit Etmek
Kurumdan alınacak yazılı bilgi talebi ilk adımdır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki yükümlülükler ile 5549 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler farklı sonuçlar doğurur; ayrıca soruşturma kapsamında verilmiş bir el koyma kararı varsa bu, CMK usulüne tabidir. Hangi dayanağın uygulandığı bilinmeden yapılan başvurular boşa gider. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından SPK düzenlemeleri kapsamındaki yükümlülükler de ayrıca değerlendirilir.
Hangi İtiraz Nereye Gider
Ceza soruşturması kapsamında verilen el koyma ve benzeri koruma tedbirlerine karşı itiraz, CMK'da gösterilen hâkimliğe yapılır ve süreye bağlıdır. İdari nitelikli bir işlemden söz ediliyorsa idari başvuru ve ardından idari yargı yolu gündeme gelir. Kurumun sözleşmesel gerekçeyle uyguladığı kısıtlamalar ise özel hukuk uyuşmazlığı olarak genel mahkemede tartışılır. Bu üç kanalın karıştırılması, en sık rastlanan süre kaybı sebebidir.
Delil Paketini Kaynağı Gösterecek Şekilde Kurmak
Bu dosyalarda savunmanın merkezinde paranın meşru kaynağının gösterilmesi yer alır. Paket şu bileşenlerden oluşur:
- Fonun girişini gösteren banka ve borsa hareketlerinin tarih sıralı dökümü
- Kaynağı açıklayan sözleşme, fatura, satış belgesi veya bordro kayıtları
- Kripto işlemlerde cüzdan adresleri ile transfer kayıtlarının eşleştirilmesi
- Vergi beyanları ve varsa kurumsal muhasebe kayıtlarıyla uyum tablosu
- Karşı tarafla yapılan yazışmaların bütünlüklü hâli
Aklama İddiasında Savunmanın Ekseni
TCK'nın 282. maddesinde düzenlenen suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama iddiasında, öncül fiil ile malvarlığı arasındaki bağ tartışılır. Bu nedenle savunma, yalnızca hesap hareketlerinin olağan olduğunu söylemekle kalmamalı; öncül fiil iddiasının hangi noktada karşılanmadığını da göstermelidir. Bilirkişi ya da teknik rapor gerekiyorsa talep zamanı, dosyanın aşamasıyla uyumlu planlanmalıdır.
Kısmi Çözüm mü, Yargısal Karar mı
Uygulamada kurumla yapılan yazışmalar sonucunda kısıtlamanın kapsamı daraltılabilir; örneğin belirli işlemlere izin verilmesi sağlanabilir. Bu yol hızlıdır ancak dayanağı ortadan kaldırmaz. Kısıtlama uzun sürecek ve ticari faaliyeti durduracaksa itiraz yolunun işletilmesi gerekir. Karar verirken kısıtlamanın süresi, hesaptaki tutarın işletme için önemi ve soruşturmanın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir. Her hâlde yazılı başvuru tarihleri kayıt altına alınmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. İşlemin dayanağı, hesabın niteliği ve soruşturmanın aşaması sizin dosyanızda farklı bir yol gerektirebilir; bu nedenle kısıtlamayı öğrendiğiniz günlerde bir hukukçuyla dayanak tespiti yapmanız önemlidir.