Bir hesabın kullanılamaz hâle gelmesi tek bir hukuki sebebe dayanmaz. Blokenin kaynağı belirlenmeden yapılan başvurular, doğru merci bulunana kadar geçen sürede paranın çözülmesini geciktirir. 5411, 5549, SPK'nın kripto varlık düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde kaynak-merci eşleştirmesi aşağıda ele alınmaktadır.
Önce teşhis: bloke nereden geliyor?
- Şüpheli işlem bildirimi sonrası işlem erteleme: yükümlü kuruluşun bildirimi üzerine idari nitelikte, süreli bir tedbir olarak uygulanabilir.
- Ceza soruşturması kapsamında elkoyma: hâkim kararına, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcılık kararına dayanır ve kısa süre içinde hâkim onayına sunulur.
- Malvarlığının dondurulması: özel kanunlarda öngörülen, idari usulle yürüyen ayrı bir rejimdir.
- İcra takibi kaynaklı haciz: bir alacaklının başlattığı takibin sonucudur; itirazı icra hukukuna tabidir.
- Bankanın kendi uyum politikası kaynaklı kısıt: yargısal bir karar değildir; önce kurum içi başvuru ve gerekirse tüketici/ticaret yolu gündeme gelir.
Bu ayrım yapılmadan yazılan dilekçe, çoğu zaman "ilgisi nedeniyle" başka birime havale edilerek zaman kaybettirir.
Kaynağı öğrenmenin pratik yolları
- Bankadan blokenin dayanağının (kurum adı, karar tarihi ve sayısı) yazılı olarak istenmesi.
- Hakkınızda yürütülen bir soruşturma olup olmadığının, kısıtlılık yoksa dosya üzerinden öğrenilmesi.
- UYAP ve icra dosya sorgularıyla takip kaynaklı hacizlerin elenmesi.
- Hesaba giriş yapan havalenin gönderenine ilişkin kayıtların çıkarılması.
İtiraz mercii kaynağa göre değişir
Ceza soruşturması kapsamındaki elkoyma kararlarına karşı itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır ve karar tarihinden ya da öğrenmeden itibaren işleyen kısa süre içinde ileri sürülmelidir. İdari nitelikteki tedbirlerde idari yargı yolu, icra kaynaklı hacizlerde ise icra mahkemesi devreye girer. Aynı hesap üzerinde birden fazla kısıt varsa, biri kaldırılsa dahi hesap açılmaz; bu nedenle tüm kısıtların envanteri çıkarılmadan sonuç alınamaz.
Savunmanın omurgası: paranın kaynağı
Bu tür dosyalarda belirleyici olan, hesaba giren tutarların meşru kaynağını kesintisiz biçimde gösterebilmektir. Maaş bordroları, satış sözleşmesi ve tapu/noter kayıtları, ticari faturalar ve cari hesap ekstreleri, kripto varlık hizmet sağlayıcısından alınan işlem geçmişi ve hesaplar arası transfer zinciri tarih sırasına göre dizilmelidir. Paranın bir suç mağdurundan geldiği iddiası varsa, işlemin ticari bir ilişkiye dayandığını gösteren yazışmalar ve teslim belgeleri iyi niyetin ispatında öne çıkar.
Kaçınılması gereken davranışlar
Bloke sırasında hesaplar arasında hızlı transfer denemeleri yapmak, üçüncü kişilerin hesaplarını kullanmak veya kaynağı açıklanamayan ek girişler yaratmak, dosyayı ağırlaştıran unsurlardır. Kurumlara verilen beyanların birbirinden farklı olması da güveni zedeler.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; blokenin dayanağı ve dosyanın aşaması izlenecek yolu tümüyle değiştirebileceğinden, karar örneğini temin ederek hukuki destek almanız önerilir.