Hesabın bloke edilmesi, transferin iade edilmemesi veya ödeme kuruluşundaki bakiyeye erişilememesi durumunda mağdurun ilk sorusu genellikle şudur: kime, nereye itiraz edilecek? Bu alanda tek bir mercii yoktur; blokenin kaynağı adli bir karar mı, idari bir tedbir mi, yoksa kuruluşun kendi risk politikası mı olduğuna göre yol tamamen değişir. 5411, 5549, SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde bu ayrım aşağıda açıklanmıştır.
Blokenin kaynağını belirlemek
- Adli tedbir: soruşturma kapsamında verilen el koyma veya tedbir kararı; itiraz mercii kararı veren hâkimlik veya mahkemedir.
- Şüpheli işlem bildirimi kaynaklı tedbir: 5549 kapsamındaki yükümlülüklerden doğan, süreli ve idari nitelikli işlemler.
- Kuruluşun sözleşmesel kısıtlaması: çerçeve sözleşme ve risk politikasına dayanan uygulama; burada tartışma özel hukuk alanındadır.
Bu ayrım yapılmadan atılan her adım gecikmeye yol açar. Kuruluştan blokenin dayanağının yazılı olarak istenmesi, ilk ve en önemli adımdır.
Özel hukuk davasında görev ayrımı
Müşteri gerçek kişi ve işlem kişisel ihtiyaç kapsamındaysa tüketici mahkemesi görevlidir; ticari faaliyet kapsamında yapılan işlemlerde ise asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Bu ayrım, aynı olayda farklı davacılar için farklı mahkemeleri görevli kılabilir. Yetkide ise davalı kuruluşun merkezi ya da şubesinin bulunduğu yer ile sözleşmenin ifa edileceği yer ölçütleri değerlendirilir.
Ceza boyutu ve suç gelirlerinin aklanması iddiası
Hesabına gelen parayı başkasına aktaran kişiler, çoğu zaman kendilerini TCK 282 kapsamındaki bir soruşturmanın içinde bulur. Burada savunmanın omurgası, paranın kaynağına ilişkin bilginin bulunmadığının somut verilerle ortaya konmasıdır: yazışma geçmişi, işlem sıklığı, ticari faaliyetin varlığı ve hesap hareketlerinin olağan seyri birlikte değerlendirilir.
İtiraz ve başvuruda süre yönetimi
- Karar veya bildirimin tebliğ tarihini belgeleyin; itiraz süreleri bu tarihten işler.
- Blokenin dayanağını yazılı olarak isteyin, sözlü bilgilendirmeyle yetinmeyin.
- Hesap hareketlerini ve işlem dekontlarını tarih sırasıyla dökün.
- Kuruluşa yapılan başvurular ile adli mercie yapılan itirazı ayrı takvimlerde izleyin.
- Kripto varlık işlemlerinde platform kayıtlarını ve cüzdan hareketlerini erken temin edin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; ödeme ve kripto alanındaki düzenlemeler sık güncellenmekte, blokenin niteliği ise dosyaya göre değişmektedir. Hesabınıza ilişkin bir kısıtlamayla karşılaştıysanız, itiraz süresi işlemeye başlamadan hukukî değerlendirme almanız yararlı olur.