Ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları üzerinden gerçekleşen işlemlerde uyuşmazlık, aynı anda birden çok hukuk dalını ilgilendirebilir. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar, SPK'nın kripto varlıklara ilişkin düzenlemeleri ve TCK'nın 282. maddesi ekseninde bu rehber, görev–yetki analizi ile delil paketleme yöntemini bir arada ele alır.
Uyuşmazlığın Hukuki Kimliğini Ayırmak
İlk ayrım, talebin özel hukuka mı yoksa ceza hukukuna mı dayandığıdır. Hesabın haksız bloke edilmesi veya transferin yerine getirilmemesi bir sözleşmesel talep doğurur. Aynı olayda üçüncü kişilerin hesabı bir suç gelirinin aklanmasında kullandığı iddiası varsa, ceza soruşturması ayrı bir hat üzerinden yürür. Kuruluşun mevzuata aykırı davrandığı gerekçesiyle uygulanan idari yaptırımlar ise üçüncü bir hattı oluşturur ve bunlar idari yargıda tartışılır.
Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Kullanıcı, hizmeti mesleki veya ticari amaç dışında almışsa uyuşmazlık tüketici mahkemesinde görülür. Her iki tarafın da ticari faaliyeti kapsamında işlem yapması hâlinde ise asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Bu ayrım, işlemin hacminden değil tarafın sıfatından doğar; bu nedenle hesap açılış belgelerindeki beyanlar ve işlem geçmişi birlikte değerlendirilmelidir. Ceza boyutunda ise atılı suçun türüne göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi görevlidir.
Delil Paketleme: Ham Kayıttan Anlaşılır Dosyaya
Bu alandaki dosyaların çoğu, delil yokluğundan değil delilin okunabilir hâle getirilmemesinden zayıflar. Yüzlerce satırlık işlem dökümü, hangi kaydın hangi iddiayı desteklediği gösterilmediğinde işlevini yitirir.
- İşlem dökümü tarih sırasına konur ve uyuşmazlığa konu satırlar ayrı bir tabloya çekilir.
- Her işlem için tarih, tutar, karşı taraf ve açıklama alanı eşleştirilir.
- Cüzdan adresi veya referans numarası varsa, kaydın kaynağını gösteren ekran çıktısıyla birlikte saklanır.
- Kuruluşla yapılan yazışmalar, çağrı merkezi kayıt numaraları ve başvuru tarihleri ayrı bir dosyada toplanır.
- İddia edilen zarar, tek bir hesap tablosunda kalem kalem gösterilir.
Delil Eksikliğinin Yol Açtığı Sonuçlar
- Zarar miktarının belirsiz kalması ve talebin ölçülemez hâle gelmesi
- Hesap hareketlerinin kaynak kurumdan resmî yazıyla istenmemesi
- Yurt dışı platformlarda kayıtların erişilemez hâle gelmesi
- Şikâyet dilekçesinde işlem zincirinin anlatılmaması nedeniyle dosyanın erken kapanması
Paralel Süreçlerin Uyumu
Ceza soruşturmasında toplanan kayıtlar hukuk davası bakımından da değerli olabilir; bu nedenle iki süreçteki anlatımın çelişmemesi önem taşır. Bekletici mesele talebi ise dosyanın gecikmesine yol açabileceğinden, yalnızca ceza dosyasındaki tespitin hukuk davasının sonucunu doğrudan belirlediği hâllerde gündeme getirilmelidir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgi niteliğindedir; kullanılan hizmetin türü, sözleşme metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Kayıtlar zaman içinde erişilemez hâle gelebildiğinden, süreci erken aşamada bir hukukçuyla planlamak yerinde olur.