Ödeme kuruluşu, elektronik para kuruluşu veya kripto varlık hizmet sağlayıcısındaki bakiyenin bloke edilmesi, kullanıcı açısından tek bir olay gibi görünür. Hukuken ise üç ayrı işlem söz konusu olabilir ve her birinin itiraz mercii farklıdır. Yanlış kapıya yapılan başvuru hem zaman hem hak kaybı doğurduğu için, ilk adım bloke kaynağının teşhisidir.
Blokenin Kaynağını Ayırt Etmek
- Adli tedbir: Cumhuriyet savcılığı veya hâkim kararıyla el koyma. Genellikle bir soruşturma dosyası numarası üzerinden yürür.
- İdari tedbir: 5549 sayılı Kanun kapsamında aklama ve terörün finansmanıyla mücadele çerçevesinde uygulanan askıya alma işlemi.
- Sözleşmesel kısıtlama: Kuruluşun kendi risk politikası gereği hesabı geçici olarak kullanıma kapatması.
Kuruluşa yazılı olarak blokenin dayanağının sorulması bu ayrımı yapmanın en hızlı yoludur. Adli bir karar varsa hangi makamın hangi tarihli kararına dayanıldığı bildirilebilir; bildirilmiyorsa işlemin sözleşmesel olduğu sonucuna varmak mümkündür.
Adli El Koymada İtiraz
El koyma tedbiri ceza muhakemesi kurallarına tabidir. Savcılık kararıyla yapılan el koymanın hâkim onayına sunulması, karara karşı ise süresi içinde itiraz edilmesi gerekir. İtiraz dilekçesinde iki eksen izlenir: tedbirin şartlarının bulunmadığı ve bakiyenin suçla bağlantısız olduğu. İkinci eksen fon kaynağının belgelenmesini gerektirir. TCK'nın aklama suçuna ilişkin 282. maddesi kapsamındaki dosyalarda savunma büyük ölçüde paranın meşru kaynağının izlenebilir biçimde gösterilmesine dayanır.
Fon Kaynağı Dosyası Nasıl Kurulur
- Paranın girdiği ilk hesaba kadar geriye doğru hareket dökümü çıkarılır.
- Her giriş bir belgeye bağlanır: maaş bordrosu, satış faturası, tapu veya araç satış sözleşmesi, kira sözleşmesi.
- Kripto varlık alım satımlarında platform işlem geçmişi ve cüzdan adresleri tarih sırasıyla eşleştirilir.
- Üçüncü kişilerden gelen transferler için o kişilerin beyanı ve dayanak belgeleri eklenir.
- Vergi beyannameleri ile dökümler arasındaki tutarlılık kontrol edilir.
İdari ve Sözleşmesel Blokede Yol Ayrımı
İdari nitelikteki askıya alma işlemine karşı idari yargı yolu, sözleşmesel kısıtlamaya karşı ise düzenleyici otoriteye şikâyet ve genel mahkemelerde alacak davası gündeme gelir. Bankalar için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, ödeme ve elektronik para kuruluşları için Merkez Bankası, sermaye piyasası ayağında ise Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri belirleyicidir. Şikâyet başvurusu tek başına süre koruyucu bir etki doğurmadığından, dava sürelerinin ayrıca takip edilmesi gerekir.
Usul Hatalarını Önleyen Notlar
Kuruluşla yapılan tüm yazışmalar yazılı kanaldan yürütülmeli, telefonla verilen bilgiler tutanağa geçirilmelidir. Bloke süresince hesaptan kesilen ücret ve komisyonlar ayrıca not edilmelidir. Soruşturma gizliliği nedeniyle bilgi verilemeyen hallerde, dosyaya vekil aracılığıyla erişim talebi ayrı bir adımdır.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; blokenin dayanağı ve dosyanın aşaması itiraz yolunu tümüyle değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce hukuki destek almanız önerilir.