Bir ödeme kuruluşu ya da banka nezdindeki hesabın kullanıma kapatılması, tek bir hukuki sebebe dayanmaz. Hesap blokesi tartışmalarında ilk ve en kritik adım, kısıtlamanın kaynağını doğru teşhis etmektir; çünkü başvurulacak merci tamamen bu teşhise bağlıdır. 5411, 5549 sayılı düzenlemeler, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin çerçevesi ve TCK 282 kapsamındaki soruşturmalar birbirinden farklı usuller doğurur.
Blokenin Dört Olası Kaynağı
- Adli el koyma: Bir soruşturma kapsamında hâkim veya savcı kararıyla hesaba tedbir uygulanması.
- İdari tedbir: Şüpheli işlem bildirimi sonrası mevzuat gereği uygulanan geçici işlem kısıtı.
- İcra haczi: Alacaklının başlattığı takip nedeniyle hesap bakiyesine konulan haciz.
- Kuruluşun kendi kararı: Sözleşme ve iç politikalar gerekçe gösterilerek yapılan kısıtlama.
Kaynağı Öğrenmenin Yolu
Müşteri hizmetleri çoğu zaman yalnızca kısıtlamanın varlığını bildirir. Yazılı bir başvuruyla, blokenin dayanağının adli mi idari mi olduğunun ve varsa dosya numarasının bildirilmesi talep edilmelidir. Adli bir karar söz konusuysa ilgili savcılıktan dosya bilgisi öğrenilebilir; icra haczinde ise takip dosyası numarası üzerinden bilgi alınır. Kaynak bilinmeden yazılan dilekçeler, doğru mercie ulaşsa bile içerik yönünden karşılıksız kalır.
Her Kaynağın Kendi Mercii
- Adli el koyma ve tedbir kararlarına itiraz, kararı veren mercie bağlı olarak sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- İcra haczine yönelik şikâyet ve itirazlar icra mahkemesinin görev alanındadır.
- Kuruluşun sözleşmesel gerekçeyle yaptığı kısıtlamada, müşterinin sıfatına göre tüketici mercileri veya asliye ticaret mahkemesi devreye girer.
- Kurumsal düzenleyici işlemlere karşı yapılacak başvurular idari yargı alanına girer.
- Aynı hesap üzerinde birden fazla kısıtlama varsa, biri kaldırılsa da diğeri sürebileceği için hepsi ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Kripto Varlık Hesaplarındaki Ek Katman
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarında kısıtlama, hem platformun iç politikalarından hem de mevzuattan doğan yükümlülüklerden kaynaklanabilir. Varlığın kendisine ilişkin tedbir ile hesaba erişimin engellenmesi farklı sonuçlar doğurur; talep yazılırken hangisinin kaldırılmasının istendiği açıkça belirtilmelidir. Platformun yurt dışında yerleşik olması hâlinde, tebligat ve icra edilebilirlik sorunları başvuru stratejisinin parçası hâline gelir.
Dilekçeyi Güçlendiren Belgeler
- Hesap hareketlerinin blokedan önceki döneme ait dökümü.
- Söz konusu paranın kaynağını gösteren fatura, sözleşme veya maaş kaydı.
- Kuruluşla yapılan yazışmaların tarihli kayıtları.
- Blokeye konu tutarın, hesaptaki diğer bakiyeden ayrıştırılmış hesabı.
- Zorunlu giderler nedeniyle acil ihtiyaç varsa, bunu somutlaştıran belgeler.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Blokenin dayanağı, hesabın türü ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden, itiraz süresi işlemeye başlamadan önce dosyanın uzman bir gözle incelenmesi önerilir.