Haciz uygulandığında borçlunun elindeki en değerli şey zamandır. İİK sistematiğinde itiraz ile şikâyet birbirinden tamamen farklı yollardır ve muhatapları da ayrıdır. Yanlış mercie yapılan başvuru, çoğu zaman süre dolduktan sonra fark edilir; bu rehber tam olarak bu ayrımı ve haciz dosyalarındaki delil boşluğunu ele alır.
İtiraz Nereye, Şikâyet Nereye?
Ödeme emrine yapılan itirazın muhatabı icra dairesidir ve süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür. Buna karşılık icra dairesinin bir işleminin hukuka aykırı olduğu iddiası şikâyet konusudur ve icra mahkemesine yapılır. Kamu düzenine ilişkin bazı hâllerde şikâyet süreye bağlı olmasa da, bu istisnaya güvenerek beklemek riskli bir tercihtir.
Yetkili İcra Mahkemesi
Şikâyette yetkili mahkeme, işlemi yapan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesidir. Borçlunun ikametinin başka ilde olması bu sonucu değiştirmez. Takibin yetkisine yönelik itiraz ise ayrı bir başlıktır ve ödeme emrine itiraz süresi içinde ileri sürülmelidir; sonradan gündeme getirilen yetki itirazı dinlenmez.
Haczedilemezlik İddiasında Delil Eksikliği
Maaş haczi, ev eşyası ya da mesleğin icrası için zorunlu araçlara ilişkin şikâyetlerde en sık görülen eksiklik, iddianın belgesiz bırakılmasıdır. Dosyaya baştan konulması gereken kayıtlar şunlardır:
- Haciz tutanağının tam örneği ve haczedilen malların dökümü
- Maaş bordrosu, işveren yazısı ve kesinti oranını gösteren belge
- Aile durumunu ve bakmakla yükümlü olunan kişileri gösteren kayıtlar
- Üçüncü kişiye ait mal iddiası varsa fatura, tapu veya ruhsat kaydı
- Meskeniyet iddiasında taşınmazın değerine ilişkin veriler
Üçüncü Kişi Haczinde Ayrı Bir Yol
Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, istihkak prosedürüyle ilerler ve kendi süre düzenine tabidir. Bu yolun şikâyetle karıştırılması, dosyanın esasa girmeden reddine yol açabilir. Aynı şekilde borcun olmadığı iddiası menfi tespit veya istirdat davası konusudur; icra mahkemesinden bu yönde bir sonuç beklenmesi doğru değildir.
Tebligata Dayalı Süre Savunması
Ödeme emrinin usulüne aykırı tebliğ edildiği iddiası, süre geçmiş görünen dosyalarda tek gerçek dayanak olabilir. Bu iddianın ciddiye alınması için tebligat parçasının tamamı, adres kayıt sistemindeki bilgiler ve varsa adres değişikliği bildirimleri birlikte sunulmalıdır. Öğrenme tarihi de açıkça beyan edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Takibin türü, dayanağı ve tebligatın seyri sonucu değiştirebileceğinden, haciz tutanağını gördüğünüz gün dosyanın icra hukuku yönünden incelenmesi zaman kazandırır.