Bir haciz işlemiyle karşılaşan borçlunun elindeki en değerli şey zamandır; ikincisi ise doğru yolu seçme bilgisidir. İİK ve HMK çerçevesinde borçlu haklarının kullanılması, itiraz ile şikayet arasındaki ayrımın doğru yapılmasına bağlıdır.
Şikayet mi İtiraz mı: Yolu Belirleyen Ölçüt
Ayrım basit bir soruyla yapılır: karşı çıktığınız şey borcun kendisi mi, yoksa icra dairesinin yaptığı işlemin usulü mü? Borcun varlığına, miktarına veya imzaya karşı çıkılıyorsa itiraz yoluna, işlemin kanuna aykırı yapıldığı ileri sürülüyorsa icra mahkemesine şikayet yoluna gidilir. Bu iki yol farklı sürelere ve farklı sonuçlara bağlıdır. Süresinde yapılmayan itiraz takibi kesinleştirir; şikayet ise ancak belirli hallerde süreye tabi olmadan ileri sürülebilir. Yanlış kapıya yapılan başvuru, doğru yolun süresini durdurmaz.
Haczedilmezlik İddiasının Belgelendirilmesi
Kanun, belirli mal ve gelirleri borçlunun yaşamını sürdürebilmesi için koruma altına almıştır. Ancak bu koruma kendiliğinden işlemez; ileri sürülmesi ve belgelenmesi gerekir. Sık karşılaşılan başlıklar:
- maaş üzerindeki kesinti oranının aşılıp aşılmadığı ve nafaka alacağı bakımından farklılık
- ev eşyasının niteliği ve ailenin zorunlu ihtiyacına ilişkin tespit
- meslek icrası için gerekli araç ve ekipmanın kullanım amacı
- emekli aylığı ve benzeri sosyal ödemelere ilişkin özel hükümler
- üçüncü kişiye ait malın haczedilmesi halinde mülkiyeti gösteren belgeler
İcra Dairesi ile İcra Hukuk Mahkemesi Arasındaki İş Bölümü
Kıymet takdirine karşı yapılacak başvuru, satış ilanının usulü, hacze konu malın istihkak iddiası ve haczin kaldırılması talepleri farklı usullere tabidir. Dosyaya sunulan bir dilekçenin icra dairesi tarafından işleme konulmuş olması, mahkemeye yapılmış bir başvuru sayılmaz. Ödeme yapılmışsa da bunun dosyaya bildirilmesi ve mahsubunun sağlanması ayrı bir adımdır.
Tutanaklardan Delil Üretmek
Bu dosyalarda en güçlü delil çoğunlukla icra dosyasının kendisidir. Haciz tutanağındaki saat, adres, hazır bulunanlar ve haczedilen malın tanımı dikkatle okunmalıdır. Tebligat parçaları, kıymet takdiri raporu ve satış ilanı tarihleri tek bir zaman çizelgesine yerleştirildiğinde, usule aykırılık iddiası soyut olmaktan çıkar ve somut bir tarihe bağlanır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve süreler çok kısadır. Elinize bir ödeme emri veya haciz tutanağı ulaştığında, hangi yolun açık olduğunu gecikmeden bir hukuk profesyoneliyle değerlendirmeniz önemlidir.