Haciz, borçlunun malvarlığına doğrudan dokunan bir icra işlemidir. Bu nedenle borçlunun elindeki karşı koyma yolları tek bir başlık altında toplanmaz; her biri ayrı mercie, ayrı usule ve ayrı süreye bağlıdır. İİK ve HMK ekseninde yapılacak ilk iş, hangi yolun hangi soruna cevap verdiğini ayırmaktır.
İtiraz mı, Şikâyet mi? Ayrım Neden Kritik
Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Borcun kendisine, miktarına ya da imzaya yönelik karşı çıkış itirazdır ve ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen kısa süre içinde icra dairesine yapılır. Kambiyo senedine dayalı takipte ise itiraz icra mahkemesine yöneltilir ve süre daha da kısadır. Buna karşılık haczin uygulanma biçimine, haczedilen malın niteliğine veya memur işleminin usulüne yönelik karşı çıkış şikâyettir; muhatabı icra mahkemesidir. Yanlış kapıya yapılan başvuru, doğru kapının süresi dolduğu için telafi edilemez hale gelebilir.
Haczedilemezlik İddiasını Nasıl Kurmalı
Maaş haczinde kesinti oranı, ev eşyasının haczedilmezliği veya emekli aylığının durumu gibi iddialar soyut anlatımla değil, belgeyle kurulur. Pratikte işe yarayan sıra şudur:
- Haciz tutanağının tam örneğini almak ve hangi malın hangi kalem altında yazıldığını tespit etmek
- Maaş/aylık için bordro, banka hesap dökümü ve ödeme kaynağını gösteren yazıyı toplamak
- Üçüncü kişiye ait mal haczedilmişse mülkiyet belgesini (fatura, ruhsat, tapu) ayrı bir dosyada hazırlamak
- Meskeniyet iddiasında taşınmazın değerine ve kullanım durumuna dair kayıtları eklemek
Süre Riskinin Gerçek Kaynağı: Öğrenme Anı
Şikâyet süresi çoğu halde işlemin öğrenildiği tarihten işler. Borçlu haczi bazen tebligatla değil, bankadan gelen bir bildirimle ya da UYAP kaydına bakınca öğrenir. Bu tarihin kayıt altına alınmaması, sonradan "süresinde başvurulmadı" itirazına açık kapı bırakır. Dosyaya girildiği anın ekran çıktısı, tebligat parçası ve varsa banka bildirimi aynı klasörde tutulmalıdır. Süresiz şikâyet halleri de vardır; ancak bunun istisna olduğu, kural olarak kısa sürenin işlediği unutulmamalıdır.
İtiraz Sonrası Ne Olur, Buna Hazırlıklı Olun
Ödeme emrine itiraz takibi durdurur; alacaklının bunu aşmak için itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna gitmesi gerekir. Bu ikinci aşamada borçlunun elindeki belgenin niteliği belirleyici olduğundan, itiraz anında hangi belgelere dayanıldığı baştan planlanmalıdır. İtirazın haksız çıkması halinde tazminat riski doğabileceği için, dayanaksız blok itiraz yerine somut ve gerekçeli itiraz tercih edilmelidir.
Burada aktarılanlar genel çerçevedir; takibin türü, tebligatın usulü ve haczedilen malın niteliği sonucu değiştirir. Dosyanızdaki tarihleri kaybetmeden bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.