İcra takibiyle karşılaşan borçlunun elinde birden fazla araç vardır; ancak bunlar birbirinin yerine kullanılamaz. İİK sisteminde itiraz borcun kendisine, şikâyet ise icra dairesinin işlemine yöneliktir. Yanlış kanalın seçilmesi, hakkın varlığına rağmen dosyanın kapanmasına yol açar.
İtiraz: Borca ve İmzaya Yönelik Savunma
Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilirse takip durur. Bu aşamada mahkemeye değil, doğrudan icra dairesine başvurulur. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise itiraz icra mahkemesine yapılır ve süre daha kısadır; ayrıca itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. İki takip türünün karıştırılması, borçlu tarafındaki en yaygın hatadır.
Şikâyet: İşlemin Kendisine Yönelik Denetim
Haczin usulsüz yapılması, haczedilemeyecek malın haczedilmesi, kıymet takdirinin hatalı olması gibi durumlar şikâyet konusudur ve icra mahkemesine götürülür. Şikâyet kural olarak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde yapılır; kamu düzenine aykırılık ve hakkın yerine getirilmemesi gibi hâllerde süresiz şikâyet mümkündür. Şikâyet dilekçesinde hangi işlemin, hangi tarihte öğrenildiği açıkça yazılmalıdır.
Haczedilmezlik İddiası
- Borçlunun ve ailesinin yaşamı için zorunlu ev eşyası haczedilemez.
- Mesleğin sürdürülmesi için gerekli araç ve gereçler bakımından koruma söz konusudur.
- Maaş haczinde kanunun öngördüğü orana uyulup uyulmadığı denetlenir; nafaka alacakları bakımından rejim farklıdır.
- Emekli aylığı ve benzeri ödemeler için özel kurallar bulunur; borçlunun rızası aranan hâller vardır.
- Haczedilmezlik iddiası haciz tutanağının öğrenilmesinden itibaren süresinde ileri sürülmezse hak düşer.
Üçüncü Kişinin Malı Haczedilmişse
Borçlunun elinde bulunan ancak başkasına ait olan mal haczedildiğinde konu şikâyet değil, istihkak usulüdür. İstihkak iddiası icra dairesine bildirilir, uyuşmazlık icra mahkemesinde çözülür ve ispat yükü, malın kimin elinde bulunduğuna göre değişir. Bu yolun şikâyet dilekçesiyle karıştırılması, malın satışına kadar geçen süreyi boşa harcatır.
Kanal Seçiminde Hızlı Kontrol Listesi
- Elinizdeki belge ödeme emri mi, haciz ihbarnamesi mi, kıymet takdiri tebliği mi?
- Takip ilamlı mı, ilamsız mı, kambiyo senedine mi dayanıyor?
- Karşı çıktığınız şey borcun kendisi mi, yoksa dairenin bir işlemi mi?
- Belgenin size tebliğ edildiği tarih ile fiilen öğrendiğiniz tarih aynı mı?
- Süre kaçmışsa, süresiz şikâyet kapsamına giren bir aykırılık var mı?
İcra dosyalarında en pahalı kayıp, doğru argümanın yanlış mercide harcanmasıdır; bu nedenle savunma kurgusu belge okunarak değil, belgenin türü belirlenerek başlar. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirmedir ve takibin türü ile tebligat tarihlerine göre farklılaşır; dosyanız için hukuki destek almanız yerinde olacaktır.