Haciz işlemiyle karşılaşan borçlunun elindeki en değerli kaynak zamandır ve bu zaman çoğu zaman yanlış kapıda harcanır. İcra dairesine yapılması gereken itirazın mahkemeye, icra mahkemesine yapılması gereken şikâyetin icra dairesine sunulması, dosyayı savunmasız bırakır. Bu rehber İİK ve HMK çerçevesinde borçlunun elindeki yolları merci ayrımı üzerinden sıralar.
Önce Takibin Türünü Belirleyin
Elinizdeki evrakın ilamlı bir takibe mi, ilamsız takibe mi yoksa kambiyo senedine dayalı bir takibe mi ait olduğu, kullanabileceğiniz yolu doğrudan değiştirir. Ödeme emrinin başlığı, dayanak belgenin türü ve verilen süreler bu ayrımı gösterir. Mahkeme kararına dayanan bir takipte borcun esasına itiraz edilemezken, ilamsız takipte borca itiraz takibi durdurabilir. Bu tek ayrım, uygulamadaki hataların önemli bölümünü açıklar.
İtiraz, Şikâyet ve Dava: Üç Farklı Yol
- İtiraz: Borcun kendisine, tutarına veya imzaya yöneliktir ve kural olarak icra dairesine yöneltilir.
- Şikâyet: İcra memurunun işleminin hukuka aykırılığına ilişkindir ve icra mahkemesinin konusudur.
- Dava: Borçlu olmadığının veya borcun ödendiğinin tespiti gibi talepler ayrı dava yoluyla ileri sürülür.
Haczedilemezlik iddiası bir şikâyet konusudur; bunu icra dairesine dilekçe vererek çözmeye çalışmak süreyi tüketebilir. Üçüncü kişiye ait malın haczedilmesi hâlinde ise devreye istihkak süreci girer ve bu, borçlunun itirazından bağımsız yürür.
Haczedilen Mal ve Alacak Üzerinde Kontrol
- Haciz tutanağını temin edin; hangi malın hangi değerle kaydedildiğini inceleyin.
- Maaş haczinde kesinti oranını ve birden fazla haciz varsa sıralamayı kontrol edin.
- Ev eşyası, meslek aracı ve benzeri kalemler için haczedilemezlik değerlendirmesi yapın.
- Üçüncü kişiye ait mallar haczedilmişse mülkiyeti gösteren belgeleri derhâl hazırlayın.
- Kıymet takdirine karşı başvurulacak yolu ve süresini not edin; satış aşamasına bırakmayın.
Tebligat: Sessizce Kaybedilen Haklar
Borçluların önemli bir kısmı süreçten satış aşamasında haberdar olur. Bunun sebebi genellikle adres kaydının güncel olmaması ve tebligatın usulüne uygun görünmesidir. Bu nedenle adres kayıt sistemindeki bilginin güncelliği, dosyanın elektronik takibi ve gelen her evrakın tebliğ tarihiyle birlikte dosyalanması temel bir savunma tedbiridir.
Alacaklıyla Yapılan Ödeme Planına Dikkat
Taksitle ödeme taahhüdü kısa vadede rahatlatıcı görünse de, taahhüde uyulmamasının kendine özgü sonuçları vardır. Taahhüt metnine tarih, tutar ve kapsam açıkça yazılmalı, ödemeler banka kanalıyla ve açıklama düşülerek yapılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme sunar; dosyadaki belge ve tarihlere göre kullanılabilecek yol değişir. Haciz uygulanmışsa, süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki destek almak yerinde olacaktır.