Haciz aşaması, borçlunun itiraz hakkının tükendiği değil, farklı bir denetim mekanizmasının devreye girdiği aşamadır. Ödeme emrine itirazdan farklı olarak burada başvurulacak merci icra dairesi değil, kural olarak icra hukuk mahkemesidir. Bu ayrım bilinmediğinde, usulsüz bir haciz işlemi denetlenmeden kesinleşir.
İtiraz Değil, Şikâyet
Haczin usulüne aykırı yapılması, haczedilmez bir malın haczedilmesi ya da memur işleminin hukuka aykırı olması hâlinde başvurulacak yol şikâyettir. Şikâyet, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra hukuk mahkemesine yapılır. Kamu düzenine aykırılık ve süresiz şikâyet hâlleri bu süreye tabi değildir; ancak hangi hâlin süresiz olduğu tartışmalı olabileceğinden, süreye uyulması güvenli yoldur.
Haczedilemeyen Değerler
- Borçlunun ve ailesinin yaşamı için gerekli, ekonomik değeri sınırlı ev eşyaları.
- Mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araç ve gereçler.
- Maaş ve ücretin kanunda belirlenen oranı aşan kısmı; nafaka alacakları bakımından farklı kural uygulanır.
- Kanunla haczi yasaklanmış diğer gelir ve yardımlar.
Maaş üzerindeki kesinti oranının aşılması sık rastlanan bir hatadır. Bordroda görülen kesinti oranı kontrol edilmeli, birden fazla dosya varsa sıra ve toplam oran birlikte değerlendirilmelidir.
Üçüncü Kişinin Malı Haczedilmişse
Haczedilen mal borçluya değil bir başkasına aitse, mülkiyet iddiası istihkak prosedürüyle ileri sürülür. İddianın haciz sırasında veya öğrenmeden itibaren kısa süre içinde icra dairesine bildirilmesi gerekir; bildirilmemesi hak kaybına yol açabilir. Fatura, sözleşme veya tescil kaydı gibi belgelerin bildirimle birlikte sunulması, prosedürün seyrini belirler.
Satış Aşamasına Kadar Yapılabilecekler
- Kıymet takdirine karşı süresi içinde itiraz edilerek yeniden değerlendirme istenebilir.
- Borçlu, borcunu taksitle ödeme teklifinde bulunarak satışı erteletebilir.
- Satış ilanının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, ihalenin feshi sebebi olarak ileri sürülebilir.
- İhalenin feshi talebi de icra hukuk mahkemesine ve kanuni süre içinde yöneltilir.
Yanlış Merciin Bedeli
Haciz işlemine karşı icra dairesine verilen dilekçe hukuki sonuç doğurmaz; icra müdürü kendi işlemini denetleyecek merci değildir. Aynı şekilde genel mahkemede açılan bir dava, İİK'nın öngördüğü kısa şikâyet süresini durdurmaz. Doğru adres icra hukuk mahkemesidir ve dilekçede takip dosyası ile şikâyet konusu işlemin tarihi mutlaka gösterilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; haczedilen malın türü ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirebilir. Haciz tutanağını aldıktan sonra kısa sürede hukuki değerlendirme alınması önerilir.