İcra takibi başlatıldığında borçlunun karşılaştığı ilk yükümlülüklerden biri mal beyanında bulunmaktır. İİK bu yükümlülüğü ve buna aykırılığın sonuçlarını düzenler; HMK ise bağlantılı yargılama usulünü tamamlar. Uygulamadaki en yaygın hata, mal beyanına ve hacze ilişkin itirazların birbirine karıştırılarak yanlış mercie yöneltilmesidir.
Mal beyanının hukuki niteliği
Mal beyanı, borçlunun kendisine ve varsa üçüncü kişilerdeki mal, alacak ve haklarına ilişkin bildirimidir. Bu bildirim yalnızca alacaklıya bilgi vermez; aynı zamanda borçlunun ödeme gücü hakkında dosyaya giren resmî bir beyandır. Gerçeğe aykırı beyan, sonradan yapılacak takip işlemlerinde borçlu aleyhine değerlendirilebilir ve ayrı yaptırımlar doğurabilir. Beyanın süresinde ve ödeme emrinde gösterilen usulle yapılması bu nedenle önemlidir.
Hangi itiraz nereye?
İlamsız takipte borca veya imzaya itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılır ve takibi durdurur. Buna karşılık icra dairesinin bir işleminin usule aykırı olduğu iddiası şikâyet yoluyla icra mahkemesine taşınır. Mal beyanında bulunmama ise ayrı bir başlıktır ve yaptırımı icra ceza mahkemesi tarafından değerlendirilir. Bu üç yolun karıştırılması, sürelerin işlemeye devam etmesi nedeniyle geri dönüşü olmayan kayıplar doğurabilir.
Haczedilemezlik ve istihkak
Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli bazı mal ve hakları haciz dışında tutar; maaş hacizlerinde de sınırlı bir kesinti düzeni öngörülmüştür. Haczedilemez nitelikteki bir malın haczedilmesi halinde bu husus süresinde ileri sürülmelidir. Haczedilen malın üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiası ise istihkak prosedürünü başlatır ve kendine özgü süre ve usul kurallarına tabidir; mülkiyeti gösteren belgelerin haciz anında hazır bulundurulması sonucu doğrudan etkiler.
Haciz sonrası kontrol listesi
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve tebligat usulü kontrol edildi mi?
- Süresi içinde yapılacak itiraz ile şikâyet birbirinden ayrıldı mı?
- Mal beyanı eksiksiz ve gerçeğe uygun biçimde hazırlandı mı?
- Haciz tutanağındaki kalemler tek tek incelenip haczedilemezlik iddiası not edildi mi?
- Üçüncü kişiye ait mallar için mülkiyet belgeleri hazır mı?
Taksitlendirme ve uzlaşma seçeneği
Takibin her aşamasında alacaklıyla yapılacak taksit sözleşmesi mümkündür; ancak bu sözleşmenin icra dosyasına işlenmesi ve şartlarının yazılı olması gerekir. Dosya dışında yapılan ödemeler daha sonra ispat sorunu doğurur. Aynı şekilde satış aşamasına gelinmeden yapılacak görüşmeler, hem borçlu hem alacaklı için maliyeti düşürebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; takibin türü ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirir. İşlem yapmadan önce dosyanızı hukuki yönden inceletmeniz yararlı olacaktır.