İcra takibinde haciz aşamasına gelindiğinde tarafların çoğu, mal beyanını yalnızca bir form olarak görür. Oysa İİK bakımından mal beyanı; borçlunun ödeme gücünü resmen ortaya koyduğu, doğru verilmediğinde yaptırıma bağlanan bir beyandır. Alacaklı açısından ise takibin yönünü belirleyen ilk gerçek bilgi kaynağıdır.
Mal Beyanı Neleri Kapsar?
Beyan yalnızca taşınmazları değil; taşınırları, üçüncü kişilerdeki alacakları, banka hesaplarını, araçları, ortaklık paylarını ve düzenli gelirleri kapsar. Malvarlığı bulunmadığı ileri sürülüyorsa, borcun nasıl karşılanacağına ilişkin açıklama yapılması beklenir. Eksik veya gerçeğe aykırı beyan, borçlu bakımından ayrı bir sorumluluk doğurur; bu nedenle beyan aceleyle değil, kayıtlar kontrol edilerek hazırlanmalıdır.
Süre ve Beyanda Bulunmamanın Sonuçları
- Ödeme emrinin tebliğinden sonra kanunda öngörülen kısa süre içinde beyanda bulunulması gerekir.
- Beyanda bulunmamak, alacaklının talebi üzerine hapsen tazyik kararı verilmesine yol açabilir.
- Beyandan sonra malvarlığında meydana gelen artışın bildirilmesi yükümlülüğü sürer.
- Takibe itiraz edilmişse, itirazın akıbetiyle mal beyanı yükümlülüğünün ilişkisi kontrol edilmelidir.
Haczedilemeyen Mallar ve Şikâyet Yolu
Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan bazı malları haciz dışında tutar; mesleğin icrası için zorunlu araçlar ile maaş üzerindeki haczin sınırlı orana tabi olması bu kapsamdadır. Haczedilemeyecek bir mal haczedilmişse, bunun yolu dava değil icra mahkemesine şikâyettir ve şikâyet için öngörülen süre kısadır. Haciz tutanağına konulan kayıtlar bu başvurunun temel dayanağı olduğundan, tutanak imzalanmadan okunmalıdır.
Taksitle Ödeme Anlaşması mı, Takibe Devam mı?
Haciz aşamasında taraflar sıklıkla ödeme planında anlaşır. Bu anlaşma alacaklı için tahsilatı hızlandırabilir; ancak İİK kapsamında yapılan taksit taahhüdü, borçlu bakımından ayrı sonuçlar doğurur ve taahhüde uyulmaması yaptırıma bağlanabilir. Alacaklı açısından ise anlaşma, mevcut hacizlerin kaldırılmasını gerektiriyorsa teminatsız kalma riski doğar. Bu nedenle anlaşma metninde hacizlerin devam edip etmeyeceği, ilk taksitin ödenmemesi hâlinde tüm borcun muaccel olacağı ve fer'ilerin nasıl hesaplanacağı yazılı olmalıdır.
Bu içerik uygulamada sık karşılaşılan başlıkları özetler. Takip dosyasının türü ve borcun kaynağı sonucu etkileyebileceğinden, beyan verilmeden ya da ödeme planı imzalanmadan önce hukuki görüş alınması yerinde olur.