Elinize bir ödeme emri ulaştığında saat işlemeye başlar. İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmaksızın başlatabildiği bir yol olduğundan, İİK sistemi dengeyi borçlunun itiraz hakkıyla kurar. Ancak bu hakkın kullanılacağı yer, çoğu kişinin sandığı gibi mahkeme değildir. Aşağıda, ödeme emriyle karşılaşan borçlunun izleyeceği yolun mercileri ayrıştırılmaktadır.
İtiraz Mahkemeye Değil, İcra Dairesine Yapılır
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz, takibin yapıldığı icra dairesine yöneltilir. Dilekçeyi doğrudan icra hukuk mahkemesine veren borçlu, süresi içinde itiraz etmemiş sayılma riskiyle karşılaşır. Takip kesinleşirse haciz aşamasına geçilir ve borca itiraz imkânı büyük ölçüde kapanır; geriye ancak menfi tespit veya istirdat davası gibi daha ağır yollar kalır. Bu nedenle ödeme emrindeki tebliğ tarihi, dosyanın en kritik verisidir.
Borca İtiraz ile İmzaya İtiraz Ayrımı
Adi senede dayanan takiplerde iki farklı itiraz vardır ve sonuçları birbirinden ayrıdır:
- Borca itiraz: Borcun hiç doğmadığı, ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya miktarın hatalı olduğu ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: Senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddia edilir. Bu itirazın ayrıca ve açıkça yapılması gerekir; genel bir itiraz dilekçesi imzayı kabul etmiş sayılma sonucunu doğurabilir.
- Yetkiye itiraz da esasa itirazla birlikte ileri sürülmelidir; sonradan eklenemez.
Alacaklının Cevabı: İki Ayrı Mahkeme
İtiraz üzerine takip durur ve top alacaklıya geçer. Alacaklının önündeki iki yol farklı mahkemelere gider: elinde İİK'nın aradığı nitelikte belge varsa itirazın kaldırılması talebiyle icra hukuk mahkemesine, yoksa itirazın iptali davasıyla genel görevli mahkemeye başvurur. Borçlu açısından bu ayrımın önemi büyüktür; çünkü icra hukuk mahkemesindeki inceleme belge üzerinden ve dar kapsamlıyken, itirazın iptali davasında tanık dâhil geniş bir ispat imkânı doğar.
Haciz Aşamasında Şikâyet Yolu
- Haczedilemez nitelikteki mal ve alacaklar için şikâyet icra hukuk mahkemesine yapılır.
- Maaş haczinde kesinti oranına ilişkin uyuşmazlıklar da aynı mahkemenin görev alanındadır.
- Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası istihkak prosedürüyle ileri sürülür; bu yol şikâyetten farklıdır.
- Memur işleminin usulsüzlüğüne dayanan şikâyette süre, işlemin öğrenilmesine bağlıdır.
- Usulsüz tebligat iddiası, öğrenme tarihinin ispatıyla birlikte ileri sürülmelidir.
Kapanış Notu
İlamsız takipte borçlunun en güçlü savunması, doğru dilekçeyi doğru gişeye kısa süre içinde vermektir. Mercii karıştırmak burada yalnızca gecikme değil, çoğu zaman doğrudan hak kaybı anlamına gelir. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; takibin dayanağı, senedin niteliği ve tebligatın usulü dosyanıza özgü bir strateji gerektirebilir. Ödeme emrini aldığınız gün bir hukukçuyla görüşmeniz, sonraki tüm adımların maliyetini düşürür.