İlamsız takip, alacaklının elinde bir mahkeme ilamı olmadan doğrudan icra dairesinden ödeme emri çıkartabildiği hızlı bir yoldur. Bu hız borçlu açısından ciddi bir dengesizlik yaratır: itiraz edilmezse, hiçbir yargısal denetimden geçmemiş bir alacak kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Aşağıdaki rehber, ödeme emrinin tebliğinden sonraki dar pencerede borçlunun elindeki araçları ve hangi hakkın hangi anda tükendiğini ele alıyor.
Tebligat Anı: Sayacın Başladığı Nokta
İİK'ya göre ilamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Uygulamadaki hak kayıplarının önemli bölümü, borçlunun geç haberdar olmasından değil, tebliğ tarihinin yanlış okunmasından doğar. Bu yüzden ilk iş tebligat parçasını incelemektir: kime, hangi adreste, hangi şerhle tebliğ edildiği, adres kayıt sistemindeki adresin kullanılıp kullanılmadığı ve mazbatadaki tarihin dosya kayıtlarıyla örtüşüp örtüşmediği tek tek not edilmelidir. Usulsüz tebligat ileri sürülecekse, öğrenme tarihinin ayrıca ve açıkça beyan edilmesi gerekir.
Borçlunun Elindeki Dört Ayrı Araç
Bu araçlar birbirinin alternatifi değildir; farklı sorunları çözerler ve farklı takvimlere tabidir:
- Ödeme emrine itiraz: borcun kendisine, imzaya, faize veya yetkiye yönelir; takibi durdurur.
- Şikayet: icra dairesinin işlemi kanuna aykırıysa icra mahkemesine yapılır; kural olarak yedi günlük süreye tabidir, kamu düzenine ilişkin hallerde süresizdir.
- Menfi tespit davası: borçlu olunmadığının tespiti için açılır; takibi kendiliğinden durdurmaz, tedbir kararı gerekir.
- İstihkak iddiası: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu durumlarda gündeme gelir.
Yedi Gün Kaçtıysa Ne Kalır?
Süre geçtiğinde takip kesinleşir, ancak dosya bitmez. Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran borçlu için gecikmiş itiraz yolu vardır ve engelin ortadan kalkmasından itibaren çok kısa bir sürede icra mahkemesine başvurulmasını gerektirir. Ayrıca borcun olmadığı veya ödendiği iddiası menfi tespit ya da istirdat davasıyla ileri sürülebilir. Bunlar zaman ve teminat maliyeti getirdiği için, yedi günlük itiraz penceresinin yerini tutmaz.
Takip Kesinleştikten Sonraki Kontrol Listesi
- Mal beyanı yükümlülüğünün süresi takvime işlenir.
- Haciz ihbarnameleri geldiğinde, kanunda öngörülen kısa itiraz süreleri ayrıca izlenir.
- Maaş haczinde kesinti oranı ve emekli aylığı gibi haczedilemeyen kalemler denetlenir.
- Aynı alacak için mükerrer takip yapılıp yapılmadığı sorgulanır.
- Ödeme yapıldıysa dosyaya işlenmesi ve haczin kaldırılması takip edilir.
İtiraz Sonrası Alacaklının Hamleleri
İtiraz takibi durdurur; ancak alacaklıya iki yol açar. Elindeki belge niteliğine göre icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir ya da genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Bu iki yolun kanunda öngörülen süreleri birbirinden farklıdır ve süresi içinde harekete geçilmemesi alacaklı aleyhine sonuç doğurur. Borçlu tarafında hazırlık yapılırken, itiraz dilekçesinde ileri sürülen gerekçelerin ileride açılacak davada da savunulabilir olması gözetilmelidir; dar bir itirazın sonradan genişletilmesi her zaman mümkün olmaz.
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Takip türü, alacağın dayanağı ve tebligatın seyri dosyadan dosyaya değiştiğinden, kendi dosyanız için avukatınızla birlikte bir süre haritası çıkarmanız yerinde olur.