İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme ilamı bulunmadan başlattığı ve borçlunun itirazına açık olan takip türüdür. Borçlu açısından kritik an, ödeme emrinin tebliğidir; çünkü bu tarihten sonra işleyen kısa süre içinde hareket edilmezse takip kesinleşir ve banka hesaplarına elektronik haciz uygulanmasının önü açılır. Aşağıda İİK ve HMK çerçevesinde e-haciz gündeme geldiğinde izlenecek adımlar anlatılmaktadır.
Ödeme emrinden sonraki ilk hafta
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. Borca, faize, yetkiye veya imzaya yönelik itirazın ayrı ayrı ve açıkça belirtilmesi gerekir; sadece borcum yoktur denilmesi imzaya itiraz sayılmaz. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur. Süre kaçırıldığında ise gündeme icra mahkemesinden gecikmiş itiraz veya menfi tespit yolu gelir ki her ikisi de itirazdan çok daha ağır bir ispat yükü getirir.
İtiraz mı, şikâyet mi
Bu iki yol karıştırıldığında sonuç alınamaz. İtiraz alacağın kendisine yöneliktir ve icra dairesine yapılır. Şikâyet ise icra dairesinin veya memurun işleminin kanuna aykırı ya da hadiseye uygun olmadığı iddiasıyla icra mahkemesine yöneltilir. Kamu düzenine aykırılık ve hakkın yerine getirilmemesi hâllerinde şikâyet süreye bağlı değildir; diğer hâllerde ise işlemin öğrenilmesinden itibaren kısa bir süre içinde başvurulması gerekir.
E-hacizde sık görülen usulsüzlükler
- Takip kesinleşmeden hesaplara haciz konulması
- Haczedilemeyecek nitelikteki ödemelerin bloke edilmesi
- Maaş hesabında kanuni sınırın üzerinde kesinti yapılması
- Borç tutarını aşan tutarda blokenin sürdürülmesi
- Tebligatın usulüne aykırı adrese çıkarılmış olması
Blokenin kaldırılması için izlenecek sıra
- Dosya numarası üzerinden takibin hangi aşamada olduğunu ve kesinleşme tarihini belirleyin.
- Bloke konulan hesabın niteliğini belgeleyin; maaş, emekli aylığı veya nafaka girişleri ayrı değerlendirilir.
- Haczedilmezlik iddiasını icra mahkemesine, hesap dökümü ve banka yazısıyla birlikte sunun.
- Fazla bloke varsa öncelikle icra dairesinden kısmi kaldırma talep edin ve talebi yazılı yapın.
- Talep reddedilirse ret kararının tarihini esas alarak şikâyet takvimini kurun.
Tebligat gecikmesi ve süre hesabı
Uygulamada en çok hak kaybı, ödeme emrinin eski adrese çıkarılıp usulsüz tebliğ edilmesinden doğar. Bu durumda öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiğini ortaya koyan kayıtlar, sürenin yeniden hesaplanmasında belirleyici olur. Adres kayıt sistemine göre yapılan tebligatın şerh ve açıklamaları mutlaka incelenmelidir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve her takip dosyasının kendine özgü ayrıntıları vardır. Blokeye ilişkin bir adım atmadan önce dosyanın icra hukuku yönünden incelenmesi ve profesyonel destek alınması yerinde olur.