Banka hesabına elektronik ortamda konulan haczin öğrenilmesi çoğu zaman ani olur ve ilk refleks doğru mercie yönelmemektir. İİK ve HMK ekseninde bu rehber, e-haciz karşısında hangi yolun hangi sırayla işletileceğini ve usule aykırı bir başvurunun neden sonuç doğurmadığını anlatıyor.
Önce Teşhis: İtiraz mı, Şikâyet mi?
E-haciz tek bir kurum değildir; arkasında bir icra takibi ya da kamu alacağı takibi vardır. Borcun kendisine karşı çıkılıyorsa yol itirazdır ve takibin türüne göre icra dairesine ya da icra mahkemesine yöneltilir. Buna karşılık takip usulüne aykırı işletilmişse, haczedilemeyecek bir mal veya alacak üzerine haciz konulmuşsa ya da haciz oransız biçimde uygulanmışsa yol şikâyettir ve icra hukuk mahkemesine gidilir. Bu iki yolu karıştırmak, en sık görülen ve en pahalı usul hatasıdır: doğru içerikli bir dilekçe yanlış mercie verildiğinde süre işlemeye devam eder.
Ödeme Emrine İtirazın Kaçırılmış Olması Hâli
Ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmiş ve itiraz süresi geçmişse, takip kesinleşir ve haczin dayanağı kalkmaz. Bu noktada tartışma tebligata kayar: adres kaydı, tebliğ şerhinin içeriği ve tebliğ memurunun yaptığı araştırma incelenir. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürülüyorsa, öğrenme tarihi açıkça bildirilmeli ve bu tarihe dayanak oluşturan somut belge sunulmalıdır. Öğrenme tarihini belirsiz bırakmak, itirazın süresinde olup olmadığının denetlenememesine ve reddine yol açar.
Hesap ve Maaş Üzerindeki Haczin Sınırları
- Maaş ve ücret alacakları ancak kanunda öngörülen oranla ve belirli bir bölüm bakımından haczedilebilir; bankaya yatan maaşın tamamının bloke edilmesi şikâyet konusudur.
- Nafaka alacakları, sosyal yardım niteliğindeki ödemeler ve kanunun haczedilemez saydığı kalemler için ayrı bir değerlendirme gerekir.
- Aynı borç için birden çok hesaba aynı anda konulan haciz, alacağı kat kat aşıyorsa oransızlık itirazı gündeme gelir.
- Emekli maaşı ve benzeri ödemelerde borçlunun önceden verdiği muvafakat olup olmadığı ayrıca incelenir.
Başvuru Sırası
- Dosya numarası, alacaklı ve takip türü tespit edilir; dayanak belge dosyadan incelenir.
- Tebligat evrakı ve tebliğ tarihi çıkartılır; sürelerin başlangıcı buradan hesaplanır.
- Yol seçimi yapılır: borca itiraz, imzaya itiraz, haczedilmezlik şikâyeti ya da usulsüz tebligat şikâyeti.
- Talep, haczin kaldırılması ve gerekiyorsa takibin durdurulması yönünden ayrı ayrı yazılır.
- Ret ihtimaline karşı istinaf yolu ve süresi baştan not edilir.
Sık Yapılan Usul Hataları
Bankaya dilekçe vermek haczi kaldırmaz; banka icra dairesinin yazısına bağlıdır. Alacaklıyla yapılan sözlü görüşmeye güvenip dilekçe vermemek de süreyi durdurmaz. Ayrıca itirazın kural olarak takibi durdurması ile haczin fiilen kaldırılmasının farklı işlemler olduğu unutulmamalı; hesabın serbest bırakılması için icra dairesinden ayrıca müzekkere yazılmasını istemek gerekir.
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve her icra dosyası kendi belgeleri üzerinden değerlendirilmelidir. Süreler kısa olduğundan, haczi öğrendiğiniz gün dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz zaman kaybını önler.