İlamsız takip, alacaklı için hızlı bir yol olduğu kadar borçlu için de kısa süreler içinde tepki verilmesi gereken bir süreçtir. Maaş haczi gündeme geldiğinde tartışma çoğu zaman borcun varlığından çok, kesintinin oranına ve haczedilmezlik iddiasına kayar. İİK ve HMK ekseninde işleyen bu süreçte usule aykırı işlemin bedeli, hem borçlu hem alacaklı bakımından ağırdır. Bu rehber, iki taraf için de kontrol noktalarını sıralar.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında Yedi Gün
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi yedi gündür ve süre tebliğ tarihinden işler. İtirazın kapsamı önemlidir: borca, imzaya ve yetkiye itiraz ayrı ayrı ileri sürülmelidir. İmzaya açıkça itiraz edilmemesi halinde imza ikrar edilmiş sayılabilir. Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; alacaklı bu durumda itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna gitmek zorunda kalır. Sürenin kaçırıldığı hallerde ise gecikmiş itiraz ancak sınırlı koşullarda mümkündür.
Maaş Üzerindeki Kesintinin Sınırı
Maaş ve ücretler kural olarak tamamen haczedilemez. İİK uyarınca borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısım ayrıldıktan sonra kalan bölüm haczedilebilir; kesinti, ücretin dörtte birinden az olmamak üzere belirlenir. Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışında değerlendirilir. Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca bağlanan emekli aylıkları ise kural olarak haczedilemez; borçlunun muvafakati ve nafaka alacakları bakımından istisna söz konusudur. Birden fazla haciz müzekkeresi bulunduğunda kesintiler aynı anda değil, sıraya göre uygulanır.
Borçlu Tarafında Kontrol Listesi
- Tebligatın adres kayıt sistemindeki adrese usulüne uygun yapılıp yapılmadığı
- Kesinti oranının kanuni sınırı aşıp aşmadığı
- Aynı dosya için birden çok kesinti uygulanıp uygulanmadığı
- Aylığın haczedilemeyecek nitelikte olup olmadığı
- Şikayet süresinin, hatalı işlemin öğrenildiği tarihten hesaplanması
Şikayet Yolu ve Süresi
- İcra dairesinin hatalı işlemine karşı icra mahkemesine şikayet yoluna gidilir.
- Şikayet süresi kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür.
- Kamu düzenine ilişkin ve hakkın özüne dokunan hallerde şikayet süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
- Şikayet dilekçesinde hangi işlemin hangi yönden hukuka aykırı olduğu somut biçimde gösterilir.
- Kesintinin durdurulması isteniyorsa tedbir talebi ayrıca yazılır.
Alacaklı Tarafında Verimlilik
Alacaklı için maaş haczi, uzun vadede tahsilat sağlayan ancak yavaş ilerleyen bir yoldur. İşverene gönderilen müzekkerede dosya bilgilerinin ve hesap numarasının eksiksiz yazılması, kesintinin geciktiği hallerde işverene yapılacak yazılı hatırlatma ve borçlunun işten ayrılması halinde yeni işyerinin araştırılması, sürecin kesintisiz işlemesi için gereklidir. Haczin usulsüz uygulanması ise sonradan işlemin iptaline ve tahsil edilen tutarın iadesine yol açabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aylığın türü, dosyadaki alacağın niteliği ve tebligatın biçimi sonucu değiştirebileceğinden, kesinti başladığında bir hukukçuya danışılması yerinde olur.