Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz ettiğinde takip durur ve top alacaklıya geçer. Bu noktada verilecek karar, dosyanın aylar mı yoksa yıllar mı süreceğini belirler: icra mahkemesinde itirazın kaldırılması yolu mu, yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası mı?
İki Yolun Temel Farkı: İnceleme Yetkisinin Genişliği
İcra mahkemesinde yürütülen itirazın kaldırılması yolu sınırlı ve hızlı bir incelemedir; kural olarak İİK'da sayılan belgelere dayanılır ve tanık dinlenmez. İtirazın iptali davası ise genel mahkemede görülen tam bir yargılamadır; her türlü delil ileri sürülebilir, ancak süre uzar. Elinizdeki belge yeterince güçlüyse ilk yol, ispat tanık ve bilirkişiye bağlıysa ikinci yol daha isabetli olur.
Süreler: Bir Yıl ve Altı Ay Ayrımı
İtirazın iptali davası, itirazın tebliğinden itibaren bir yıllık süreye tabidir; bu süre geçtiğinde takip dosyası üzerinden devam imkânı kalmaz, alacak için genel hükümlere göre yeni bir alacak davası açmak gerekir. İtirazın kaldırılması talebinde ise daha kısa bir süre öngörülmüştür. İki yolun süresi aynı sanılarak yapılan bekleme, dosyanın en sık görülen kayıp nedenidir.
Görev ve Yetki Nasıl Belirlenir?
- İtirazın kaldırılması: takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesi
- İtirazın iptali: alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret ya da tüketici mahkemesi
- Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri
- Ticari nitelikli para alacaklarında dava öncesi arabuluculuk dava şartı
- İmzaya itiraz edilmişse izlenecek usulün ayrıca değerlendirilmesi
Tazminat Riski İki Yönlüdür
İtirazın haksız olduğu anlaşılırsa borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Buna karşılık takip haksız çıkarsa alacaklı da kötü niyet tazminatı riskiyle karşılaşır. Bu simetri, iki taraf için de uzlaşmayı gerçek bir seçenek hâline getirir; çünkü kaybeden taraf yalnızca asıl alacağı değil, yargılama gideri ve tazminat kalemlerini de üstlenir.
Yapılandırma Protokolü Hazırlanırken
Taraflar takip dosyası üzerinden anlaşmayı tercih ederse, protokolde ödeme takvimi, gecikme hâlinde muacceliyet, takip masraflarının ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı ve ödemenin tamamlanmasıyla hacizlerin kaldırılacağı açıkça yazılmalıdır. Dosyaya yansıtılmayan harici ödemeler, borç bitse dahi takibin devam etmesine ve yeni bir şikâyet konusu doğmasına yol açar.
Son Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; elinizdeki belgenin türü ve itirazın kapsamı hangi yolun seçileceğini doğrudan değiştirir. İtiraz tebliğ edildikten sonra süre işlemeye başladığından, dosyanızı gecikmeden bir hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.