Maaşına haciz konulduğunu bordrosundaki kesintiden öğrenen borçlu için en kritik konu, itirazın hangi makama ve hangi sürede yapılacağıdır. İİK ve HMK çerçevesinde borca itiraz, işleme şikayet ve borcun bulunmadığının tespiti birbirinden tamamen ayrı yollardır; birinin yerine diğerinin kullanılması hak kaybı doğurur.
Hangi itiraz, hangi makama
- Ödeme emrine itiraz: ilamsız takipte, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılır. Borcun tamamına, bir kısmına veya imzaya itiraz ayrı ayrı belirtilmelidir.
- Haciz işlemine şikayet: kesinti oranının kanuna aykırı olması gibi durumlarda, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurulur.
- Menfi tespit: borcun hiç doğmadığı iddiası genel mahkemede ayrı bir dava konusudur.
Kesinti oranı ve dokunulamayan kısım
İİK, maaş ve ücretlerin ancak belirli bir oranda haczedilebileceğini, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısmın haciz dışında kalacağını düzenler; kural olarak maaşın dörtte birinden az olmamak üzere kesinti yapılır. Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışındadır ve öncelikli olarak tahsil edilir. Uygulamada en sık karşılaşılan aykırılıklar şunlardır:
- Birden fazla dosyanın aynı anda kesinti yapması ve toplam oranın sınırı aşması.
- Asgari ücret düzeyindeki gelirden geçim payı düşülmeden kesinti yapılması.
- İhbar ve kıdem tazminatı gibi ödemelerin maaşla aynı rejime tabi sayılması.
- Emekli aylıklarında borçlunun rızası olmadan kesinti uygulanması.
Süresiz şikayet hangi hallerde mümkün
Yedi günlük şikayet süresi kural olsa da, kamu düzenine aykırılık taşıyan ve bir hakkın yerine getirilmemesine ilişkin durumlarda şikayet süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Haczedilemezlik iddiasının hangi kategoriye girdiği tartışmalı olabileceğinden, süre henüz geçmemişse beklemek yerine derhal başvurmak güvenlidir.
Belge hazırlığı
İtiraz veya şikayet dilekçesine eklenecek asgari belgeler: takip dosya numarasını gösteren belge, son üç aya ait bordro, işverene gönderilen haciz müzekkeresinin örneği, varsa diğer icra dosyalarının listesi ve aile bireylerine ilişkin nüfus kaydı. Geçim iddiası soyut kaldığında talep genellikle sonuçsuz kalır; kira, okul ve sağlık giderleri belgeyle desteklenmelidir.
Yanlış merciin bedeli
Ödeme emrine itirazın icra mahkemesine, haciz oranına yönelik şikayetin ise icra dairesine verilmesi sık rastlanan bir karışıklıktır. Dilekçe ilgisiz makamda beklerken takip kesinleşir ve yedi günlük pencere kapanır; bu aşamadan sonra yalnızca daha ağır ve masraflı yollar kalır.
Yukarıdaki bilgiler genel bir yol haritasıdır. Takibin türü, tebligatın usulü ve dosyanızdaki diğer alacaklıların durumu sonucu değiştirebileceğinden, kesinti bildirimini aldığınız gün bir hukukçuya danışmanız yararınıza olacaktır.