Ödeme emri elinize ulaştığı anda iki ayrı saat aynı anda işlemeye başlar: itiraz süresi ve mal beyanında bulunma süresi. İkisi farklı sonuçlar doğurur, farklı mercilere yöneliktir ve birinin kaçırılması diğerini telafi etmez. Bu rehber İİK ve HMK çerçevesinde itiraz ile mal beyanının merci ve süre boyutunu ele alır.
İtiraz Nereye Yapılır
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz, mahkemeye değil takibin yapıldığı icra dairesine yöneltilir. Bu ayrım uygulamada en sık yapılan hatadır; dilekçenin icra mahkemesine verilmesi süreyi kurtarmayabilir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ise imzaya ve borca itiraz icra mahkemesine yapılır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Dolayısıyla takibin türü, ödeme emrinin başlığından itibaren doğru okunmalıdır.
İtirazın Kapsamı Sonradan Genişletilemez
Borca itiraz genel nitelikte yapılmışsa bu, borcun tamamına yöneliktir. Ancak yetki itirazı, zamanaşımı, imzaya itiraz gibi hususların süresinde ve açıkça belirtilmesi gerekir. Örneğin imza inkâr edilmemişse sonraki aşamada imzanın sahteliği iddiası ile sonuç almak güçleşir. Faize ve ferilerine itiraz da ayrıca ve miktar göstererek yapılmalıdır.
Mal Beyanı Yükümlülüğü
İtiraz etmek mal beyanı yükümlülüğünü tek başına ortadan kaldırmaz; itiraz üzerine takip durursa yükümlülük de askıya alınır, itirazın kaldırılması veya iptali hâlinde yeniden gündeme gelir. Süresinde ve gerçeğe uygun mal beyanında bulunmamanın İİK kapsamında yaptırımı vardır. Beyan yapılırken şu noktalar gözetilir:
- Beyanın borcu karşılayacak ölçüde ve somut bilgi içermesi (taşınmaz ada-parsel, araç plakası, alacak kaynağı).
- Üçüncü kişilerdeki hak ve alacakların da beyana dâhil olması.
- Haczedilemez mal ve gelirlerin ayrıca belirtilmesi.
- Beyan sonrası mal varlığındaki değişikliklerin bildirilmesi.
İtirazdan Sonra Alacaklının Yol Ayrımı
Takip itirazla durduğunda alacaklının önünde iki yol vardır: elindeki belge nitelik itibarıyla yeterliyse icra mahkemesinde itirazın kaldırılması, değilse genel mahkemede itirazın iptali davası. Bu iki yolun tabi olduğu süreler farklıdır ve kaçırılması alacağın takipsiz kalması sonucunu doğurabilir. Seçim yapılırken belgenin niteliği, inkâr tazminatı riski ve delil durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Takvim Kurmadan Dosyaya Girmeyin
Tebliğ tarihi, itiraz son günü, mal beyanı son günü ve alacaklı tarafındaki dava süreleri tek bir çizelgede tutulmalıdır. Tebligatın usulsüz olduğu düşünülüyorsa buna yönelik şikâyet ayrı bir yol olup kendi süresine tabidir ve öğrenme tarihinin ispatı önem taşır.
Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; takibin türü ve dayanağı belgeye göre izlenecek yol değişir. Ödeme emrini aldığınız gün belgelerinizi bir avukata göstermeniz, geri alınamayan süreleri korumanın en pratik yoludur.