İcra ve iflas uygulamasında en sık karşılaşılan usul kazası, doğru talebin yanlış mercie sunulmasıdır. Konkordato talebi mahkemeye, mal beyanı icra dairesine, disiplin ve tazyik niteliğindeki istemler ise icra ceza mahkemesine aittir. Bu rehber, konkordato süreciyle mal beyanı yükümlülüğünü kesiştikleri noktalarda ele alarak hangi işin hangi kapıdan yürütüleceğini netleştirmeyi amaçlıyor.
Konkordato Talebinde Görevli ve Yetkili Mahkeme
İİK uyarınca konkordato talebi asliye ticaret mahkemesine yapılır. Yetki bakımından iflâsa tabi borçlular için muamele merkezinin bulunduğu yer esas alınır; iflâsa tabi olmayan borçluda ise yerleşim yeri mahkemesi devreye girer. Talep dilekçesine kanunda aranan belgelerin eksiksiz eklenmesi, geçici mühlet kararının hızla verilebilmesi bakımından belirleyicidir. Asliye hukuk mahkemesine yapılan konkordato başvurusu, görev kuralı kamu düzeninden olduğu için esasa girilmeden görevsizlikle sonuçlanır ve bu sırada alacaklı takipleri işlemeye devam eder.
Mühletin Takiplere ve Yükümlülüklere Etkisi
Geçici veya kesin mühlet kararı, kural olarak borçluya karşı yeni takip yapılmasını engeller ve başlamış takipleri durdurur; kanunda sayılan istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir. Mühlet, borçlunun mevcut yükümlülüklerini tamamen ortadan kaldırmaz. Komiser denetimi altında yapılacak işlemler ile mahkeme izni gereken tasarruflar baştan listelenmezse, sonradan işlemin geçersizliği tartışması doğabilir.
Mal Beyanı Nereye, Ne Zaman Verilir?
Mal beyanı bir dava değil, takip dosyasına yönelik bir bildirimdir ve ödeme emrinde gösterilen süre içinde icra dairesine sunulur. Beyanın kapsamı yalnızca taşınmaz ve araçlarla sınırlı olmayıp alacakları, banka hesaplarını ve düzenli gelir kalemlerini de içerir. Süresinde beyanda bulunmamanın yaptırımı icra ceza mahkemesinin görev alanındadır; bu talep icra hukuk mahkemesine ya da doğrudan icra dairesine yapıldığında sonuç alınamaz.
Üç Ayrı Yol: Şikâyet, İtirazın Kaldırılması, İtirazın İptali
- Şikâyet: icra müdürlüğü işleminin kanuna aykırılığı iddiası icra hukuk mahkemesine götürülür.
- İtirazın kaldırılması: elinde kanunda sayılan nitelikte belge bulunan alacaklının icra hukuk mahkemesindeki dar incelemeli yoludur.
- İtirazın iptali: genel hükümlere göre görevli mahkemede açılan ve alacağın esasının tartışıldığı davadır.
Bu üç yol birbirinin yerine geçmez. Belgesi olmayan alacaklının icra hukuk mahkemesine başvurması ret ile, esasa ilişkin bir uyuşmazlığın şikâyet yoluyla çözülmeye çalışılması ise süre kaybıyla sonuçlanır.
Dosya Açılmadan Önce Kontrol
- Takibin türü ve dayanağı belge net olarak belirlenir.
- Borçlu hakkında konkordato veya iflâs süreci bulunup bulunmadığı sorgulanır.
- Talebin mahkemeye, icra dairesine veya icra ceza mahkemesine ait olduğu yazılı olarak not edilir.
- Kısa süreye tabi işlemler için tebliğ tarihleri tek bir takvimde izlenir.
Aktarılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; takip dosyasının aşaması ve elinizdeki belgenin niteliği doğru merciyi değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme almanız önerilir.