İcra takibinde borçlu da alacaklı da çoğu zaman aynı soruda tıkanır: bu itiraz icra dairesine mi, icra mahkemesine mi, yoksa genel mahkemeye mi yapılacaktır? İİK sisteminde her işlemin kendi merci ve süresi vardır; satış ve mal beyanı aşamalarında bu ayrım özellikle keskindir. Bu rehber, iki aşamayı da merci seçimi ekseninde uygulamaya çevirmektedir.
Mal Beyanı: Beyan Etmemek Ayrı Bir Sorun Doğurur
Ödeme emrinin tebliğinden sonra borçlunun malvarlığını bildirme yükümlülüğü, takibin kendisine itirazdan bağımsızdır. Borca itiraz edilmiş olması, mal beyanı yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz. Beyan verilirken:
- taşınmaz, araç, banka hesabı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar ayrı ayrı gösterilmeli,
- hacizden muaf olduğu düşünülen kalemler için muafiyet iddiası ayrıca yazılmalı,
- beyanın hangi tarihte hangi icra dosyasına verildiği kayıt altına alınmalıdır.
Gerçeğe aykırı veya eksik beyan, ilerleyen aşamada yalnızca haciz baskısı değil, İİK içindeki yaptırım hükümleri bakımından da ayrı bir dosya konusu olabilir.
Satış Aşamasında Hangi Kapı Çalınır
Satış aşamasındaki uyuşmazlıkların büyük kısmı şikayet yoluyla icra mahkemesine taşınır: kıymet takdirine itiraz, satış ilanının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, ihalenin feshi talebi bu kapsamdadır. Buna karşılık malın gerçekte üçüncü kişiye ait olduğu iddiası istihkak prosedürüne, borcun esasına ilişkin maddi hukuk tartışmaları ise menfi tespit ya da istirdat davasıyla genel mahkemeye aittir.
Yanlış merciye başvuru burada en pahalı hatadır; çünkü şikayet ve ihalenin feshi gibi yollar kısa ve hak düşürücü nitelikte sürelere bağlıdır. Dilekçe icra dairesine bırakıldığında ya da genel mahkemeye verildiğinde, süre işlemeye devam eder ve doğru mercie ulaşıldığında talep incelenemez hale gelebilir.
Kıymet Takdirini Ciddiye Almak
Satış bedelinin düşük kalmasından şikayet eden borçlunun elindeki en etkili araç, kıymet takdiri raporuna zamanında yapılan itirazdır. Bu aşama geçildikten sonra bedelin düşüklüğü tek başına fesih sebebi olarak ileri sürülemeyebilir. İtiraz dilekçesine emsal satış verileri, taşınmazın imar durumu ve fiziki özelliklerine dair belgeler eklenmelidir.
Uygulama Sıralaması
- Dosyadaki her tebligatın tarihi ve mazbata içeriği çıkarılır.
- İtirazın konusu belirlenir: usul işlemi mi, borcun esası mı, mülkiyet iddiası mı?
- Buna göre merci seçilir: icra dairesi, icra mahkemesi veya genel mahkeme.
- Süreler ayrı bir takvime işlenir; son gün değil, hazırlık günü hedeflenir.
- Satış öncesi teminat, taksit veya haczin kaldırılması gibi alternatif talepler yedekte tutulur.
İcra dosyaları küçük usul ayrıntılarıyla yön değiştirir. Bu metin genel çerçeve sunar; dosyanızdaki tebligat ve süre tablosunun bir hukukçuyla birlikte çıkarılması yararlı olacaktır.