Ticari ilişkilerde tahkim şartı yaygınlaşırken, taraflar arasındaki borcun bir çek veya bono ile senede bağlanmış olması özel bir soru doğurur: uyuşmazlık hakem önüne mi gidecek, yoksa kambiyo senetlerine özgü takip yoluna mı? Bu sorunun cevabı verilmeden toplanan deliller çoğu zaman yanlış mercide, yanlış zamanda sunulur.
Tahkim Şartının Kapsamı Önce Okunmalı
Sözleşmedeki tahkim kaydı, yalnızca sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları mı yoksa bunlarla bağlantılı tüm talepleri mi kapsıyor? Kambiyo senedi soyut bir borç ilişkisi doğurduğundan, senede dayalı talebin tahkim kaydına tabi olup olmadığı ayrı bir değerlendirme gerektirir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu senedin şekil şartlarını, temel ilişki ise Türk Borçlar Kanunu hükümlerini gündeme getirir; ikisinin birbirinden ayrılması stratejinin ilk adımıdır.
Kontrol Listesi: Senet Dosyasında Aranacaklar
- Senedin aslı, arka yüzü ve ciro zincirinin tamamı
- Karşılıksız işlemi görülen çeklerde bankaca düzenlenen kayıtlar
- Temel ilişkiyi gösteren sözleşme, sipariş ve teslim belgeleri
- Cari hesap ekstresi ve ödeme dekontları
- İhtarname, elektronik yazışma ve mutabakat kayıtları
Delil Eksikliğinin Hakem Yargılamasındaki Bedeli
Hakem yargılamasında delil sunma takvimi genellikle dar ve kesindir. Devlet yargısındaki genişletme imkânlarına benzer bir esneklik her zaman bulunmayabilir. Bu nedenle temel ilişkiye dayanan bedelsizlik veya kısmi ödeme savunmasının belgeleri, ilk dilekçe aşamasında eksiksiz sunulmalıdır. Sonradan hatırlanan bir dekont, çoğu kez sürece dahil edilemez.
İcra Takibi ile Tahkimin Eşgüdümü
Senedin alacaklısı takip başlattığında borçlunun itiraz ve şikâyet yollarına ilişkin süreler işlemeye başlar; tahkim süreci bu süreleri kendiliğinden durdurmaz. Bu yüzden iki hattın aynı takvim üzerinde izlenmesi gerekir. Geçici hukuki koruma taleplerinin hangi merciden isteneceği de baştan kararlaştırılmalıdır.
Talebi Ölçülebilir Kurmak
Asıl alacak, işlemiş faiz, varsa komisyon ve masraf kalemleri ayrı ayrı hesaplanmalı; her kalem bir belgeye bağlanmalıdır. Toplu ve gerekçesiz tutar talepleri, hakem heyetinin kısmi kabulle sonuçlanan kararlar vermesine ve masraf yükünün beklenmedik biçimde dağılmasına yol açar.
Yukarıdaki değerlendirme genel çerçeve sunar. Tahkim kaydının lafzı ve senedin niteliği dosyadan dosyaya değiştiğinden, adım atmadan önce sözleşmenizin ve senedinizin birlikte incelenmesi yerinde olur.