Hesabına erişemeyen kişinin ilk sorusu genellikle "kim bloke koydu" olur; oysa hukuki yol haritasını belirleyen soru "hangi işlemle" sorusudur. 5411 ve 5549 sayılı kanunlar, sermaye piyasası ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeler ve TCK'nın 282. maddesi farklı mekanizmalar öngörür. Bu rehber, blokenin kaynağına göre değişen usul takvimini ele alır.
Blokenin Kaynağını Doğru Teşhis Etmek
Uygulamada üç farklı durum aynı adla anılır: bankanın kendi risk politikası gereği uyguladığı kısıtlama, mevzuat kapsamındaki işlem erteleme kararı ve yargı mercii tarafından verilen el koyma kararı. Bunların itiraz mercii ve süresi birbirinden farklıdır. Bu nedenle ilk adım, bankadan veya ilgili kuruluştan işlemin dayanağının yazılı olarak istenmesidir. Dayanak bilinmeden yapılan başvuru çoğu zaman sonuçsuz kalır.
El Koymaya İtiraz ve Mercii
Soruşturma kapsamında verilen el koyma kararlarına karşı itiraz yolu ceza muhakemesi kurallarına tabidir ve süre kararın öğrenilmesinden itibaren işler. İtiraz dilekçesinde, hesap hareketlerinin suç şüphesiyle bağlantısız olduğunun somut belgelerle gösterilmesi gerekir. Soyut biçimde "mağduriyet" ifade eden dilekçeler yerine, para giriş çıkışının ticari veya kişisel gerekçesini kanıtlayan bir anlatım daha etkilidir.
- Bloke tarihinden önceki dönemin hesap dökümü çıkarılır
- Her önemli giriş için sözleşme, fatura veya makbuz eşleştirilir
- Karşı taraf kişi ve kurumlar tanımlanır
- Kripto işlemlerinde platform çıktıları tarihli olarak arşivlenir
Hesap Hareketlerini Açıklayan Dosya Kurgusu
Bu tür dosyalarda savunmanın omurgası, paranın kaynağının izlenebilir biçimde gösterilmesidir. Araç satışı, kira geliri, ticari tahsilat veya yakın akraba desteği gibi açıklamaların her biri belgeyle desteklenmelidir. Belgesiz açıklama, dosyada boşluk olarak okunur. Tanık beyanı ise ancak yazılı kayıtla birlikte anlam kazanır.
Cezai Boyut ile Malvarlığı Boyutunun Ayrışması
Aynı dosyada iki ayrı hat birlikte yürür: kişinin bir suça iştirak edip etmediğine ilişkin ceza soruşturması ve malvarlığı değerlerinin akıbetine ilişkin tedbir süreci. Kişi hakkında işlem yapılmasa dahi hesabın bir başka soruşturmanın parası nedeniyle etkilenmesi mümkündür. Bu ayrımın farkında olmak, hangi talebin hangi mercie yöneltileceğini netleştirir.
Adım Sırası
- İşlemin dayanağı yazılı olarak öğrenilir
- Öğrenme tarihi itiraz süresi için takvime işlenir
- Belgeli bir kaynak açıklaması dosyası hazırlanır
- İtiraz veya kaldırma talebi ilgili mercie yöneltilir
- Reddedilmesi ihtimaline karşı ikinci aşama planlanır
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; her dosyanın soruşturma bağlamı farklıdır. Bloke süreçlerinde belirsizlik uzadıkça zarar büyüdüğünden, dayanağı öğrenir öğrenmez hukuki destek almanız süreci hızlandırır.