Hesabına bloke konulan, işlemi reddedilen ya da parası bilmediği bir hesaba aktarılan kişinin ilk refleksi şikâyet dilekçesi yazmaktır. Ancak idari şikâyet ile yargı yolu birbirinin yerine geçmez; birinden sonuç alınamaması diğerinin süresini durdurmaz. Bu rehber, finansal işlemlere itirazda merci haritasını çıkarıyor.
İlk ayrım: kim, hangi sıfatla, hangi kuruluşa karşı?
Muhatabın türü izlenecek yolu belirler. Mevduat ve kredi işlemleri bakımından muhatap bankadır ve gözetim BDDK'dadır. Sermaye piyasası araçları ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin şikâyetlerde muhatap SPK ve ilgili düzenlemelerdir. Şüpheli işlem ve aklama boyutu bulunan dosyalarda 5549 sayılı Kanun kapsamında MASAK devreye girer. Başvuru sahibinin sıfatı da belirleyicidir: bireysel müşteri tüketici hükümlerinden yararlanırken, işletmesi adına işlem yapan tacir bakımından ticari hükümler uygulanır.
İdari şikâyet bir yargı yolu değildir
Düzenleyici kuruma yapılan şikâyet, kuruluşun mevzuata uyumunu denetletmeye yarar. Bu başvurudan alacağınızın iadesine ilişkin bir hüküm çıkmaz. 5411 sayılı Kanun çerçevesindeki denetim, bireysel zararın tazminini sağlamaz; tazmin için ayrıca yargı yoluna gidilmesi gerekir. İdari şikâyetin en somut faydası, kurum yazışmalarının ileride açılacak davada delil olarak kullanılabilmesidir.
Bloke, el koyma ve itiraz mercii
Hesap üzerindeki kısıtlama farklı kaynaklardan doğabilir ve her birinin itiraz yolu ayrıdır:
- Bir icra takibinden kaynaklanan haciz söz konusuysa itiraz ve şikâyet icra hukuku kanallarından yürür.
- Soruşturma kapsamında el koyma kararı verilmişse, karara karşı itiraz ceza muhakemesi kuralları çerçevesinde sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- Bankanın kendi iç değerlendirmesiyle uyguladığı kısıtlamada önce kuruluşa yazılı başvuru yapılır, sonuç alınamazsa yargı yolu işletilir.
- Aklama şüphesine dayanan işlemlerde TCK'nın suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasına ilişkin hükmü gündeme gelebileceğinden, savunmanın ceza boyutuyla birlikte kurulması gerekir.
Dava yolunda görev: tüketici mi, ticaret mi?
Bireysel müşteri sıfatıyla açılacak davalar tüketici mahkemesinin görev alanına girer ve tutar hakem heyeti sınırının altındaysa önce hakem heyetine başvurulması gerekir. Uyuşmazlık ticari işletmeyi ilgilendiriyorsa asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve ticari davalarda arabuluculuk basamağı işletilir. Bu ayrım baştan yapılmadığında dosya, esasına girilmeden görev veya dava şartı yokluğundan reddedilebilir.
İlk yetmiş iki saatte yapılacaklar
- İşlem dökümü, IBAN bilgileri ve zaman damgalı ekran görüntüleri kaydedilir.
- Kuruluşa yazılı itiraz yapılır ve başvurunun kaydı alınır.
- Yetkisiz işlem şüphesi varsa Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulur.
- Transferin gittiği hesaba ilişkin tedbir talebi bir an önce gündeme getirilir.
- Kuruluş ve kurum yazışmaları tek dosyada kronolojik olarak toplanır.
Finansal uyuşmazlıklarda paranın izlenebilirliği zamanla azaldığından hız belirleyicidir. Bu metin genel bilgilendirme sunar; işlemin türü, tarafların sıfatı ve varsa ceza soruşturmasının seyri stratejiyi değiştireceğinden, dosyanızı erken aşamada bir hukukçuya değerlendirtmeniz önerilir.