Bir ödeme kuruluşu veya elektronik para kuruluşu nezdindeki bakiyenin kullanılamaz hale gelmesi tek bir hukuki sebebe dayanmaz. Blokenin arkasında kuruluşun kendi iç risk kararı da olabilir, 5549 sayılı Kanun kapsamındaki şüpheli işlem bildirimi süreci de, bir soruşturma dosyasında verilmiş el koyma kararı da. Kullanıcının ilk refleksi çoğu zaman kuruluşa uzun bir şikâyet yazmak olur; oysa bloke adli bir karara dayanıyorsa bu yazışma sonucu değiştirmez, sadece zaman tüketir.
Birinci Adım: Blokenin Kaynağını Ayrıştırmak
Kaynağı belirlemeden yazılan dilekçe, çoğunlukla yanlış kapıya gider. Pratikte dört ayrı kaynak birbirine karışır:
- Kuruluşun kendi risk kararı: sözleşme ve iç politikalar gereği hesabın geçici olarak kısıtlanması.
- Mevzuat kaynaklı işlem kısıtı: 5411 ve 5549 sayılı düzenlemeler çerçevesinde kimlik tespiti, kaynak sorgusu veya bildirim süreçlerinin sürmesi.
- Adli karar: soruşturma kapsamında hesap hareketlerine yönelik tedbir; burada muhatap kuruluş değil, dosyanın bulunduğu mercidir.
- İcra kaynaklı haciz: alacaklının başlattığı takip nedeniyle bakiyeye konulan kısıt.
Mercii Haritası: Hangi Talep Nereye Gider
Kaynak belirlendikten sonra muhatap kendiliğinden ortaya çıkar. Kuruluş kaynaklı kısıtta önce kuruluşun kendi başvuru kanalı ve ardından ilgili idari şikâyet yolu; adli tedbirde soruşturmayı yürüten makam ve kararı veren yargı mercii; icra kaynaklı kısıtta ise takibin yürüdüğü icra dairesi ve icra hukuk mahkemesi devreye girer. Kripto varlık hizmetleriyle bağlantılı bakiyelerde SPK düzenlemelerine tabi bir kuruluşla mı yoksa yurt dışı bir platformla mı muhatap olunduğu ayrıca netleştirilmelidir; bu ayrım hem başvurulacak mercii hem de talebin niteliğini değiştirir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Blokenin tarihi, saati ve kuruluş tarafından bildirilen gerekçesi yazılı olarak istendi mi?
- Hesaba giren tutarların kaynağı belgeyle açıklanabiliyor mu?
- Bakiyenin tamamı mı yoksa belirli bir tutarı mı kısıtlı; kısmi çözüm talebi mümkün mü?
- Aynı olayla bağlantılı bir soruşturma dosyası var mı; varsa taraf sıfatı şüpheli mi, mağdur mu?
- Talep, bloke kaldırma mı, kısmi serbest bırakma mı, yoksa iade mi olarak kurulacak?
Kaynak Beyanının Delil Değeri
Bu tür dosyalarda belirleyici olan, paranın nereden geldiğini gösteren zincirin bütünlüğüdür. Maaş bordrosu, satış sözleşmesi, fatura, tapu veya araç devir belgesi, önceki banka hesaplarından yapılan transfer dekontları ve varsa vergi beyanları tarih sırasıyla dizildiğinde beyan denetlenebilir hale gelir. Dağınık ekran görüntüleri yerine tarihli ve kaynağı belli belgelerle kurulan bir dosya, incelemenin süresini de kısaltır. Üçüncü kişiler adına işlem yapıldığı izlenimi doğuran hareketler varsa, bunların açıklaması baştan verilmelidir; suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama iddiası TCK 282 kapsamında değerlendirildiğinden, açıklanamayan geçiş hareketleri dosyanın ağırlığını artırır.
Süre ve İkinci Hamle Planı
Bloke süreçlerinde en sık kaybedilen şey, ret cevabından sonra geçen zamandır. İlk başvuru yapılırken ret ihtimaline karşı hangi mercie, hangi süre içinde gidileceği baştan not edilmeli; itiraz için öngörülen süreler dosyanın türüne göre değiştiğinden, tebliğ tarihleri tek bir takvimde tutulmalıdır. Kuruluşla yazışma sürerken adli yola gitme hakkı askıya alınmaz; iki yol paralel yürütülebilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Blokenin dayanağı, tutar ve dosyanın aşaması değiştiğinde izlenecek yol da değişir; işlem yapmadan önce dosyanızın belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.