Kripto varlık ve çevrimiçi yatırım platformları üzerinden yaşanan yatırım mağduriyeti dosyalarında iki farklı mağdur profili ortaya çıkar: parasını kaptıran yatırımcı ve hesabına bloke konulan hesap sahibi. Bu rehber 5411, 5549, sermaye piyasası düzenlemeleri ve TCK ekseninde her iki durumda merci ve süre analizini yapar.
Bloke Kararının Kaynağını Belirlemek
Uygulamada bloke tek bir hukuki kurumdan doğmaz. Banka, kendi mevzuatı ve şüpheli işlem yükümlülükleri çerçevesinde geçici kısıtlama uygulayabilir; savcılık veya mahkeme kararıyla elkoyma ya da tedbir uygulanabilir; ayrıca idari nitelikte malvarlığı dondurma kararları söz konusu olabilir. Hangi belgeye dayandığı öğrenilmeden yapılan itiraz, çoğu kez yanlış mercie gitmiş sayılır. Bu nedenle ilk adım, bankadan kısıtlamanın dayanağının yazılı olarak istenmesidir.
Merci Ayrımı
- Ceza soruşturması kapsamındaki elkoyma ve tedbir kararlarına karşı itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- Savcılık işlemlerine yönelik talepler soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına iletilir.
- İdari nitelikteki kararlara karşı idari yargı yolu işletilir.
- Bankanın sözleşmesel yükümlülüğüne dayalı talepler, tarafların sıfatına göre tüketici veya ticaret mahkemesinin görev alanına girer.
- Alacak ve tazminat talepleri, ceza dosyasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde ileri sürülür.
İtiraz Süreleri Kısa ve Kesindir
Ceza muhakemesinde koruma tedbirlerine yapılan itiraz için tanınan süre, kararın öğrenilmesi veya tebliğinden itibaren işleyen ve gün ile ölçülen kısa bir süredir. Bu süre kaçırıldığında kararın kaldırılmasını istemek imkânsız hâle gelmez; ancak inceleme mercii değişir, süreç uzar ve fiilî mağduriyet devam eder. Hesabın uzun süre kapalı kalması ticari faaliyet yürüten kişiler bakımından telafisi güç zararlar doğurduğundan, süreye riayet doğrudan ekonomik sonuç yaratır.
Yatırımını Kaybeden Mağdur İçin İlk 72 Saat
- Transferin yapıldığı hesap bilgileri, tarih ve tutar dökümü çıkarılır.
- Platformla yapılan tüm yazışmalar ve tanıtım materyalleri kaydedilir.
- Kripto transferlerinde cüzdan adresleri ve işlem kimlikleri not edilir.
- Gecikmeksizin suç duyurusunda bulunularak paranın izlenebilir olduğu aşamada tedbir talep edilir.
- Bankaya yazılı bildirim yapılarak transferin sorgulanması istenir.
İki Dosyanın Birbirine Etkisi
Ceza dosyasındaki gelişmeler hukuk davası bakımından önemli delil oluşturur; ancak hukuk hâkimi ceza dosyasındaki nitelendirmeyle her yönüyle bağlı değildir. Bu nedenle tazminat talebinin zamanaşımı, ceza dosyasının sonucunu beklerken gözden kaçırılmamalıdır. Haksız fiilden doğan taleplerde sürenin öğrenme anına bağlı işlediği unutulmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve her dosyanın belge zinciri farklıdır. Blokenin dayanağı ile itiraz süresi birlikte değerlendirilmesi gereken teknik bir konu olduğundan, işlem yapmadan önce hukuki görüş almanız uygun olur.