Kripto varlık veya çevrimiçi yatırım platformu kaynaklı mağduriyetlerde en sık yaşanan iki durum vardır: yatırılan paranın geri alınamaması ve kişinin kendi banka hesabına bloke konulması. Bu iki sorunun mercii ve çözüm yolu birbirinden farklıdır. 5411 ve 5549 sayılı kanunlar, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ile TCK'nın 282. maddesi ekseninde tabloyu netleştirelim.
Blokenin Kaynağını Tespit Etmek
Bloke tek bir sebepten doğmaz ve kaynağı bilinmeden doğru mercie gidilemez. Uygulamada üç ana kaynak görülür: adli bir soruşturma kapsamında verilen el koyma veya tedbir kararı, mevzuat gereği bankanın kendi risk süreçleri çerçevesinde uyguladığı kısıtlama ve üçüncü kişinin şikâyeti üzerine başlatılan inceleme. Adli kaynaklı kısıtlamalarda muhatap banka değil soruşturmayı yürüten savcılık ve kararı veren hâkimliktir; bankaya yapılan itiraz sonuç doğurmaz. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama iddiasıyla ilişkilendirilen hesaplarda TCK'nın ilgili hükmü ve 5549 sayılı Kanun çerçevesindeki bildirim yükümlülükleri gündeme gelir.
Ceza Tarafı: Şikâyet ve İtiraz Zinciri
Yatırım mağduriyetlerinde suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Fiilin işlendiği yer, paranın gönderildiği hesabın bulunduğu yer veya mağdurun bulunduğu yer bakımından yetki tartışmaları çıkabildiğinden, dilekçede olayın coğrafi bağlantısı açıkça gösterilmelidir. El koyma ve bloke kararlarına yönelik itirazlar ise sulh ceza hâkimliğine sunulur. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilirse, itiraz süresi tebliğ tarihinden itibaren işler.
Tebligat Gecikmesi ve Kaçırılan İtiraz
Bu dosyalarda süre kaybının başlıca nedeni, kararın ilgiliye ulaşmamasıdır. Mağdur çoğu zaman blokeyi ancak işlem yapmak istediğinde fark eder; karar ise haftalar önce verilmiş olabilir. Şu önlemler işe yarar:
- Şikâyet dilekçesine güncel adres ve elektronik iletişim bilgisinin yazılması
- Soruşturma numarasının alınıp dosyanın düzenli sorgulanması
- Vekil varsa vekâletin dosyaya erken sunulması ve tebligatın vekile yapılmasının talep edilmesi
- Öğrenme tarihinin, banka ekranı veya yazışma ile belgelenmesi
Para İzini Kurmak
Bu tür dosyalarda belirleyici olan anlatı değil, para hareketinin belgelenmesidir. Havale ve EFT dekontları, kart ekstreleri, kripto transferlerinde cüzdan adresleri ve işlem kimlikleri, platformla yapılan yazışmalar ile tanıtım mesajları kronolojik olarak dizilmelidir. Gönderilen tutarların hangi hesaba, hangi tarihte ve hangi açıklamayla aktarıldığı tek bir tabloda toplandığında, hem soruşturma hem de olası bir hukuk davası bakımından güçlü bir zemin oluşur.
Hukuk Yolunun Ayrı Değerlendirilmesi
Ceza soruşturması, kaybedilen paranın iadesini kendiliğinden sağlamaz. Karşı tarafın kimliği ve malvarlığı tespit edilebiliyorsa, alacak veya haksız fiile dayalı tazminat talebiyle ayrıca hukuk davası açılması gündeme gelir. Bu dosyalarda ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin erken aşamada değerlendirilmesi, tahsil ihtimalini doğrudan etkiler.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; blokenin dayanağı ve platformun hukuki statüsü izlenecek yolu tümüyle değiştirebilir. Hesabınıza kısıtlama konulduysa, kararın kaynağını öğrenmeden itiraz hazırlamamak ve bir hukukçuyla çalışmak yerinde olur.