Taşınmaz uyuşmazlıklarında dava açıldığı anda mevcut olan fiili durum, yargılama sürerken değişebilir. Bu değişim çoğu zaman ispat imkânını da beraberinde götürür. TBK, TMK ve 634 ekseninde hazırlanan bu rehber, tapu iptali tartışmalarında tespit davası ve delil tespiti aşamasının işlevini, yanlış mercie başvurunun yaratacağı kaybı ele alıyor.
Neyin Tespit Edileceğini Baştan Yazmak
Tespit talebi genel ifadelerle yazıldığında, yapılan inceleme uyuşmazlığın merkezine dokunmadan tamamlanabilir. Talebin, ölçülebilir sorular halinde formüle edilmesi gerekir: yapının sınırı nereden geçmektedir, hangi bölüm kim tarafından kullanılmaktadır, imalatın niteliği nedir, mevcut hasarın kaynağı hangi işlemdir.
Tespitin Değerini Artıran Unsurlar
- Taşınmazın güncel durumunu gösteren, tarihli fotoğraf ve ölçüm kayıtları.
- Tapu kaydının tüm şerh ve beyanlarıyla birlikte alınmış tam örneği.
- İmar durumu ve varsa yapı ruhsatına ilişkin belediye kayıtları.
- Kat mülkiyeti ilişkisi varsa 634 kapsamındaki yönetim planı ve karar defteri.
- Taraflar arasındaki yazışmalar ve önceki ihtarlar.
Tespit ile Esas Dava Arasındaki Bağ
Delil tespiti, tek başına mülkiyeti değiştirmez; işlevi, esas davada tartışılacak olguyu bugünkü haliyle kayıt altına almaktır. Bu nedenle tespit raporu alındıktan sonra esas davanın hangi hukuki sebebe dayandırılacağı belirlenmeli, rapordaki bulgular talep kalemleriyle eşleştirilmelidir. Tespit dosyasının esas dosyaya usulüne uygun biçimde eklenmesi de ayrı bir işlemdir ve unutulduğunda rapor hükme esas alınmayabilir.
Yetkinin Esnetilemediği Bir Alan
Taşınmaza ilişkin davalarda yetki kuralı katıdır; uyuşmazlık, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde görülür ve taraflar bunu sözleşmeyle değiştiremez. Başka bir yerde açılan dava, esasa girilmeden yetki yönünden sonuçlanır. Bu arada geçen sürede taşınmaz üzerinde devir gerçekleşebilir, yapıda değişiklik yapılabilir ve tespit edilmek istenen durum ortadan kalkabilir. Ayrıca tapu kaydına şerh konulmadan yürütülen süreçlerde, üçüncü kişilere yapılan devirler dosyayı esaslı biçimde zorlaştırır.
Uygulama Sırası
- Tapu ve imar kayıtları güncel olarak temin edilir.
- Tespit talebi ölçülebilir sorular halinde yazılır.
- Yetkili yer, taşınmazın konumuna göre belirlenir.
- Gerekiyorsa kayda şerh talebi eş zamanlı gündeme getirilir.
- Rapor sonrası esas davanın hukuki sebebi netleştirilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Taşınmazın hukuki geçmişi ve kayıt durumu süreci kökten değiştirebileceğinden, adım atılmadan önce kayıtların bütünüyle incelenmesi ve hukuki destek alınması önerilir.