Haciz uygulandığında ortaya çıkan tepki genellikle borcun kendisine yöneliktir; oysa haciz aşamasında tartışılan konu çoğu zaman borcun varlığı değil, işlemin usulüne uygunluğu ve haczedilen malın kime ait olduğudur. Bu ayrımı kavramak, kısa süreli şikâyet yolunun doğru kullanılmasını sağlar.
Şikâyet Yolu Ne Zaman Açılır?
İİK sisteminde icra dairesinin işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet yolu öngörülmüştür ve bu yol, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen yedi günlük süreye tabidir. Buna karşılık kamu düzenine aykırılık ve hakkın yerine getirilmemesi gibi hâllerde şikâyet süresiz olarak ileri sürülebilir. Dolayısıyla süreyi kaçırdığını düşünen borçlunun ilk yapması gereken, iddiasının süreye tabi bir usulsüzlük mü yoksa süresiz şikâyet konusu mu olduğunu belirlemektir.
Haczedilmezlik İddiasında İspat
- Maaş haczinde bordro, işveren yazısı ve hesabın maaş hesabı olduğunu gösteren banka kaydı
- Ev eşyasında haciz tutanağındaki tanımların ayrıntılı incelenmesi ve zorunlu ihtiyaç niteliğinin gösterilmesi
- Mesleğin icrası için gerekli araçlarda ruhsat, oda kaydı ve fiili kullanım belgeleri
- Sosyal güvenlik ödemelerinde ödemenin kaynağını gösteren kurum yazısı
Üçüncü Kişinin İstihkak İddiası
Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, ayrı bir usul içinde ilerler ve mülkiyetin ispatı iddia sahibine düşer. Burada belirleyici olan belgenin tarihidir: haciz tarihinden önceye ait fatura, tapu kaydı, sözleşme veya banka ödemesi güçlü delildir. Buna karşılık haciz sonrasında düzenlenmiş belgeler ve yalnızca tanık beyanına dayalı iddialar zayıf kalır. Borçluyla aynı adreste yaşayan yakınların iddialarında ispat standardının daha yüksek uygulandığı da dikkate alınmalıdır.
Tutanağın Kendisi Bir Delildir
Haciz tutanağı, sonraki tüm tartışmaların dayanağıdır. Bu nedenle haciz sırasında hazır bulunulabiliyorsa itirazların tutanağa geçirilmesi istenmeli; malların kime ait olduğuna dair beyanlar o anda kayda alınmalıdır. Tutanağın bir örneğinin alınması, yedi günlük sürenin doğru hesaplanması bakımından da gereklidir. Şikâyet dilekçesinde talep, hangi işlemin hangi yönüyle hukuka aykırı görüldüğü açıkça yazılarak kurulmalı; HMK çerçevesindeki delil bildirimi eksiksiz yapılmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Takibin türü, haczin uygulandığı yer ve malın niteliği izlenecek yolu değiştirdiğinden, haciz uygulandıktan hemen sonra hukuki destek alınması gecikmeyi önler.