Haciz işlemine muhatap olan borçlunun karşılaştığı ilk sorun, itirazın esası değil adresidir. İcra ve İflas Kanunu farklı hukuki sonuçlar için farklı merciler öngörür; başvurunun yanlış yere yapılması çoğu zaman süre kaybıyla ve usule aykırı işlemin kesinleşmesiyle sonuçlanır.
Şikâyet mi, İtiraz mı, Dava mı?
Üç kavram sık karıştırılır. İtiraz, ilamsız takipte ödeme emrine karşı icra dairesine yöneltilir ve takibi durdurur. Şikâyet, icra dairesinin işleminin kanuna aykırı olduğu iddiasıyla icra mahkemesine yapılır. Dava ise borcun bulunmadığının tespiti veya istihkak gibi maddi hukuk tartışmalarını genel mahkemelerin ya da icra mahkemesinin önüne taşır. Haczin kendisine yönelik usulsüzlük iddiası kural olarak şikâyet yoluna, borcun varlığına yönelik iddia ise itiraz veya dava yoluna aittir.
Yedi Günlük Şikâyet Süresi ve İstisnası
İcra dairesinin işlemine karşı şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16). Bu sürenin başlangıcı için tebligat tarihi değil, fiilen öğrenme anı esas alınabildiğinden haciz tutanağının imzalandığı tarih dosyada mutlaka kayıt altına alınmalıdır. Buna karşılık kamu düzenine aykırılık ve hakkın yerine getirilmemesi hallerinde şikâyet süreye bağlı değildir. Maaş ve emekli aylığındaki haczedilmezlik iddiası gibi taleplerde ise süre işler; gecikme, aylardır kesinti yapılmış bir dosyada geriye dönük iade imkânını daraltır.
Kambiyo Takibinde Merci Değişir
Çek, bono veya poliçeye dayalı özel takip yolunda ödeme emrine itiraz icra dairesine değil doğrudan icra mahkemesine yapılır ve süre genel takipten daha kısadır. İmzaya itiraz ile borca itirazın ayrı ayrı ve açıkça yazılması gerekir; imzaya itirazın açıkça belirtilmemesi, senetteki imzanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir.
Yetki İtirazının Zamanlaması
Takibin yapıldığı icra dairesinin yetkisiz olduğu iddiası, borca itirazla aynı süre içinde ve aynı dilekçede ileri sürülmelidir. Sonradan yapılan yetki itirazı dinlenmez. Yetki itirazı tek başına yapıldığında takibin akıbetinin ne olacağı, itirazın kapsamına göre değiştiği için dilekçe metni özenle kurulmalıdır.
Borçlu İçin Kontrol Adımları
- Takip dosyasının türü belirlenir: ilamlı, ilamsız yoksa kambiyo takibi mi?
- Tebligat parçası incelenir; usulsüz tebliğ varsa öğrenme tarihi beyan edilir.
- Haczedilen mal veya alacağın kanunen haczi kabil olup olmadığı denetlenir.
- Şikâyet, itiraz ve dava seçenekleri tek bir takvimde karşılaştırılır.
- Takibin durdurulması ya da haczin kaldırılması için ayrı talep yazılır.
Yukarıdakiler yol gösterici bir çerçevedir. Her takip dosyasının tebligat geçmişi ve haciz kalemleri farklı olduğundan, süre hesabının dosya üzerinden bir hukukçuyla teyit edilmesi önerilir.