İcra takibi başlayınca borçlunun karşısına iki ayrı yükümlülük çıkar: ödeme emrine karşı hakkını kullanmak ve mal beyanında bulunmak. İİK ile HMK düzeninde bu iki iş farklı mercilere aittir ve karıştırıldığında hem haciz hızlanır hem de ayrı bir yaptırım riski doğar. Bu rehber, mal beyanı ekseninde doğru kapıyı göstermeyi amaçlar.
Mal Beyanı Bir Savunma Değil, Bir Bildirimdir
Mal beyanı, borcu karşılayacak malvarlığının icra dairesine bildirilmesidir; borcun varlığını kabul anlamına gelmez. Beyanda taşınmaz, araç, banka hesabı, üçüncü kişilerdeki alacaklar ve gelir kaynakları gösterilir. Malı bulunmadığını bildiren borçlunun da geçim kaynağını açıklaması beklenir. Süresinde ve gerçeğe uygun beyanda bulunmamanın kendine özgü yaptırımları vardır ve bu yaptırım icra ceza mahkemesi önünde tartışılır.
Hangi İtiraz Nereye Gider
- Borca ve imzaya itiraz: takibin yapıldığı icra dairesine
- İcra müdürlüğünün işlemine karşı şikâyet: icra mahkemesine
- İtirazın kaldırılması talebi: icra mahkemesi
- İtirazın iptali davası: genel mahkemede
- Haczedilen mal üçüncü kişiye aitse istihkak iddiası: icra dairesine bildirilir, uyuşmazlık icra mahkemesinde çözülür
Uygulamada en sık görülen hata, borca itirazı dilekçeyle doğrudan mahkemeye vermektir. Bu durumda kısa itiraz süresi işlemeye devam eder ve takip kesinleşir.
Haczedilemeyen Değerleri Zamanında Bildirmek
Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürmesi için gerekli bazı eşyaları, mesleğin icrası için zorunlu araçları ve gelirin belirli bir bölümünü haciz dışında tutar. Bu koruma kendiliğinden her dosyada uygulanmaz; haciz yapıldıktan sonra süresinde ileri sürülmesi gerekir. Maaş haczinde birden fazla dosya varsa sıra ve kesinti oranı ayrıca denetlenmelidir.
Takip Dosyasını Yönetme Sırası
- Tebligat parçası incelenir: tebliğ tarihi, tebliğ edilen kişi ve şerhler kontrol edilir.
- Takibin türü belirlenir; ilamlı, ilamsız ve kambiyo takibinde haklar ve süreler farklıdır.
- İtiraz yolu kullanılacaksa dilekçe icra dairesine verilir, havale ve kayıt numarası saklanır.
- Mal beyanı ayrı bir dilekçeyle, süresinde ve eksiksiz sunulur.
- Haciz sonrası kıymet takdiri ve satış aşamaları için ayrı bir takvim tutulur; bu aşamalardaki itirazların da kendi süresi vardır.
Kapanış Notu
İcra dosyalarında zamanında atılmayan küçük bir adım, sonradan açılacak birkaç davayla bile geri alınamayabilir. Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; dosyanızdaki takip türü ve tebligat tarihi sonucu doğrudan değiştirir. Ödeme emri elinize geçtiği gün hukuki görüş almak, en düşük maliyetli seçenektir.