İcra dosyalarında hak kaybı çoğunlukla esasa ilişkin bir tartışmadan değil, kısa şikâyet ve itiraz sürelerinin kaçırılmasından doğar. Satış aşaması ise geri dönüşü en zor evredir. Bu rehber İİK çerçevesinde mal beyanı yükümlülüğünden ihalenin feshine kadar süre takvimini ele alır.
Mal Beyanı: Yükümlülüğün Kapsamı
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yasal süre içinde borç ödenmezse, borçlunun mal beyanında bulunması gerekir. Beyan yalnızca taşınmaz ve araçları değil, alacakları, üçüncü kişilerdeki hak ve gelirleri de kapsar. Gerçeğe aykırı ya da eksik beyan ayrı yaptırımlara yol açtığından, listenin belgeye dayalı hazırlanması gerekir. Beyanda bulunulması icra takibine itiraz edilmediği anlamına gelmez; iki işlem birbirinden bağımsızdır ve süreleri ayrı işler.
Kıymet Takdiri Aşaması Kaçırılmamalı
Satış öncesi yapılan kıymet takdiri, ihale bedelinin tabanını belirlediği için dosyanın en kritik adımıdır. Kıymet takdiri raporunun tebliğinden itibaren yedi gün içinde şikâyet yoluna başvurulmazsa, düşük belirlenmiş bir değer üzerinden satış yapılır ve sonradan bu değer tartışılamaz. Şikâyet dilekçesinde soyut itiraz yerine emsal satışlar, taşınmazın imar durumu, yapı ruhsatı ve fiili kullanım gibi somut veriler sunulmalıdır.
Satış Talebi ve Düşme Riski
- Haciz konulduktan sonra satış isteme süresinin dolması hâlinde haciz kendiliğinden kalkar.
- Satış talebiyle birlikte masrafın yatırılmaması, talebi sonuçsuz bırakır.
- Elektronik satış sürecinde ilan ve tebligatların usulüne uygunluğu ayrıca denetlenmelidir.
- Taşınmaz üzerindeki kira şerhi ve sınırlı ayni haklar şartnameye doğru yansıtılmalıdır.
İhalenin Feshi: Dar Kapı
İhalenin feshi talebi, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır; usulsüzlüğü sonradan öğrenen ilgililer bakımından süre öğrenme tarihinden işler. Fesih sebepleri sınırlıdır: ihaleye fesat karıştırılması, artırmaya hazırlık aşamasındaki hataların ihaleyi etkilemesi, satış ilanının usulüne uygun tebliğ edilmemesi ve bedelin muhammen değere göre kanuni orana ulaşmaması gibi hâller değerlendirilir. Talebin reddi hâlinde para cezası riski bulunduğundan, başvuru somut bir sebebe dayandırılmalıdır.
Şikâyet ile İtirazın Karıştırılmaması
İcra dairesi işlemlerine karşı şikâyet, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır; süresiz şikâyet ancak kamu düzenine aykırılık gibi sınırlı hâllerde mümkündür. Borca veya imzaya itiraz ise takibin başındaki ayrı bir yoldur ve süresi geçtikten sonra ancak menfi tespit davasıyla sonuç alınabilir. HMK kapsamındaki genel usul kuralları bu ayrımı ortadan kaldırmaz.
Buradaki bilgiler genel çerçeveyi tanıtır. Takibin türü, tebligat tarihleri ve dosyadaki hacizler stratejiyi doğrudan etkilediğinden, dosya örneğiyle birlikte hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.